Στον ευαγγελιστή Λουκά, που σύμφωνα με την παράδοση ήταν και ζωγράφος εκτός από γιατρός, αποδίδονται δεκάδες εικονίσματα και πάνω από 30 εικόνες της Παναγίας βρεφοκρατούσας. Ωστόσο, οι περισσότεροι δέχονται την καθαρά θρησκευτική παράδοση, ότι ο Λουκάς ζωγράφισε μόνον τρεις εικόνες, η μια εκ των οποίων επί αιώνες φυλασσόταν στην Παναγία Σουμελά και πλέον βρίσκεται στο Βέρμιο.
Ο Λουκάς, συνομήλικος του Ιησού Χριστού, αναφέρεται ως γιατρός ελληνικής καταγωγής και “εθνικός” όπως έλεγαν οι Χριστιανοί όσους πίστευαν στο δωδεκάθεο. Από άλλους αναφέρεται ως Έλληνας Εβραίος, ως ξενομερίτης, όπως θα λέγαμε σήμερα, που σημαίνει ότι δεν ήταν Ιουδαίος, και από άλλους ως εξελληνισμένος Ιουδαίος. Για την ιατρική ιδιότητά του δεν υπάρχουν και πολλά στοιχεία που να συνηγορούν, καθώς δεν αποκλείεται να επρόκειτο για συνωνυμία, δηλαδή για έναν Λουκά Χριστιανό, που ήταν γιατρός. Πιθανόν να γεννήθηκε στην τότε ελληνική πόλη της Αντιοχείας που ανήκε στη Συρία και τώρα πλέον στην Τουρκία (Αντάκια).
Έγινε Χριστιανός και υπήρξε στενός συνεργάτης του Παύλου. Ήταν συνεπιβάτης με τον Παύλο στο καράβι που ναυάγησε εν πλω προς την Ρώμη και έφτασε μαζί του στις Συρακούσες. Κατά τον Νικηφόρο Κάλλιστο, ο Λουκάς υπέστη μαρτυρικό θάνατο, αφού τον έγδαραν ζωντανό και κατόπιν τον κρέμασαν σε μία ελιά στην Έφεσο σε ηλικία 80 ετών, ενώ σύμφωνα με τον Ιερώνυμο πέθανε στη Θήβα της Βοιωτίας σε ηλικία 84 ετών.
Στην εποχή της Εικονομαχίας
Γνώριζε την ζωγραφική τέχνη και θεωρείται ότι πρότεινε στην μητέρα του Χριστού να την ζωγραφίσει και εκείνη δέχτηκε. Σύμφωνα δε με την χριστιανική παράδοση, του δόθηκαν από αρχάγγελο τρία πινάκια και σύμφωνα με άλλη παράδοση ζωγράφισε μόνο σε τρία ξύλα από το σπίτι στο οποίο ζούσε τότε η Παναγία.
Η παράδοση πάντως που τον θέλει ως πρώτο αγιογράφο ξεκίνησε γύρω στο 750 μ.Χ., ίσως και λόγω της διαμάχης εικονομάχων και εικονολατρών. Οι Έλληνες τότε ήταν υπέρ των εικόνων και μάλιστα πλοία από τις Κυκλάδες και άλλα ελληνικά νησιά κίνησαν για ναυμαχία, αλλά καταστράφηκαν από το υγρό πυρ στην Κωνσταντινούπολη. Όταν ο αυτοκράτορας στην προσπάθειά του να κρατήσει ισορροπίες με τις νότιες επαρχίες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας δέχθηκε να καταστραφούν όλες οι εικόνες, ξεκίνησε ένας 20ετής άγριος πόλεμος με διωγμούς, βασανισμούς μοναχών, με ρίψη εικόνων και λειψάνων στην πυρά, αλλά και με εκατέρωθεν προπαγάνδα προς ενίσχυση της μιας ή της άλλης θέσης.
Τότε ουσιαστικά κυριάρχησε η άποψη ότι ο Λουκάς ήταν ο πρώτος που ζωγράφισε την Παναγία και μάλιστα την Οδηγήτρια της Κωνσταντινούπολης – εικόνα που καταστράφηκε κατά την Άλωση. Η κατωτέρω θεωρείται αντίγραφό της και βρίσκεται στην Μονή Ξενοφώντος του Αγίου Όρους. Το πρωτότυπο –που καταστράφηκε με τσεκουριές και κόπηκε στα τέσσερα κατά την Άλωση– θεωρείτο θαυματουργή εικόνα και φυλασσόταν στην Μονή των Οδηγών της Κωνσταντινούπολης. Η Παναγία των Οδηγών ήταν μοναστικό κέντρο κοντά στα ανάκτορα των Μαγγάνων. Ονομαζόταν έτσι επειδή εκεί οι μοναχοί οδηγούσαν τους τυφλούς στο παρακείμενο θαυματουργό αγίασμα.

«Άλαλα τα χείλη των ασεβών, των μη προσκυνούντων την εικόνα σου την σεπτήν, την ιστορηθείσα υπό του Αποστόλου Λουκά ιερωτάτου, την οδηγήτριαν», ψάλλουμε στις παρακλήσεις της Παναγίας. Οι περισσότεροι από μας, όμως, δεν γνωρίζουμε πώς έγινε και ζωγράφισε ο Απόστολος Λουκάς την Υπεραγία Θεοτόκο. Ας δούμε τι έλεγε σχετικά ο αείμνηστος Ιεροκήρυκας, Δημήτριος Παναγόπουλος:
Κάποτε ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, ρώτησε την Παναγία, αν του επέτρεπε να ζωγραφίσει το ”πορτραίτο” της. Η Παναγία μας, δεν του αρνήθηκε. Σε λίγο έρχεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που πάντα την διακονούσε, και δίνει στον Απόστολο Λουκά 3 σανίδες. Ο Ευαγγελιστής παραξενεύτηκε που πήρε τρεις σανίδες και όχι μία. Ωστόσο, δεν είπε τίποτα. Τις πήρε και πήγε σπίτι του. Εκεί άρχισε να Την ζωγραφίζει, όπως Την φανταζόταν και όπως Την έβλεπε συνήθως. Όταν τελείωσε τον πίνακα, τον πήρε και πήγε δειλά-δειλά, με σεμνότητα στην Παναγία να τον δείξει. – Ωραίος έγινε ο πίνακας και πολύ καλή ήτανε Λουκά η προσπάθειά σου, του είπε η Παναγία. Όμως ένα δεν πρόσεξες: Μόνη μου είμαι; Ο Απόστολος Λουκάς, κοκκάλωσε! Είχε φτιάξει την Παναγία μόνη Της, δεόμενη, χωρίς τον Χριστό. Αυτή η συγκεκριμένη εικόνα βρίσκεται στην Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο της Βεροίας.

Ο Απόστολος Λουκάς ζήτησε συγγνώμη από την Παναγία και επέστρεψε σπίτι του, για να κάνει ένα νέο ”πορτραίτο” Της. Ύστερα από πολύ κόπο και επιμέλεια, ο Απόστολος Λουκάς τελείωσε και το δεύτερο πίνακα. Τον πήγε στην Παναγία, για να του πει, την γνώμη Της.
– Πολύ ωραίος πίνακας, του είπε. Πολύ καλή η προσπάθειά σου, αλλά δεν πρόσεξες μια λεπτομέρεια. Έχεις το βρέφος, έχεις τον Κύριο στα δεξιά μου. Πρέπει να Τον έχεις στα αριστερά μου. Κόκκαλο, πάλι ο Απόστολος Λουκάς! Η εικόνα αυτή βρίσκεται στα Καλάβρυτα, στην Ιερά Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου. Είναι η Παναγία η Δεξιοκρατούσα.

Φεύγει ο Απόστολος και κάνει μια τρίτη εικόνα της Παναγίας, με το Χριστό στα αριστερά, όπως του είπε η Παναγία. Η εικόνα αυτή βρίσκεται στην Ιερά Mονή της Κύκκου, στην Κύπρο.

Οι 3 σανίδες, που έδωσε ο αρχάγγελος, βρήκαν τη δικαίωσή τους! Τις εικόνες αυτές, η Παναγία τις ευλόγησε και πέρασαν ”δια πυρός και σιδήρου”, για να σώζονται μέχρι σήμερα. Τρεις είναι οι εικόνες που φιλοτέχνησε ο Απόστολος Λουκάς. Ούτε 30, ούτε 100, όπως νομίζουν πολλοί.









