Ο  Γρηγόριος πέτυχε να ανανεώσει την θεολογική ορολογία και να δώσει νέες κατευθύνσεις στη θεολογική σκέψη. Ξεκίνησε από προσωπικές εμπειρίες και απέδειξε ότι το έργο της θεολογίας είναι ασύγκριτα ανώτερο από της φιλοσοφίας και επιστήμης. Αξιολογεί την έξω σοφία ως περιορισμένη, αναφέροντας δύο γνώσεις, την θεία και την ανθρώπινη και δύο Θεϊκά δώρα, τα φυσικά για όλους και τα υπερφυσικά ή πνευματικά, που δίδονται όποτε θέλει ο Θεός και μόνο στους καθαρούς και αγίους, στους τελείους. Η θεολογία ολοκληρώνεται δια της θεοπτίας.

Οι αντίπαλοι του Παλαμά πίστευαν στο χωρίο του Ιωάννου ότι « τον Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε»  και κατηγορούσαν τους μοναχούς που είχαν θεοπτία, ως ομφαλοσκόπους. Ο Γρηγόριος αντέτεινε ότι ο Κύριος είπε : «οι καθαροί τη καρδία τον Θεόν όψονται» (Ματθ. 5,8). Θεμελιώδης προσφορά του Γρηγορίου στη θεολογία είναι η διάκρισις στην ουσία και ενέργεια του Θεού. Η ύπαρξη του Θεού συνίσταται σε δύο. Στην ουσία Του, η οποία είναι άκτιστη, ακατάληπτη και αυθύπαρκτη και ονομάζεται κυριολεκτικά θεότης (εδώ αναφέρεται το ουδείς εώρακε) και στις ενέργειές του, οι λεγόμενες ιδιότητες ή προσόντα, που είναι μεν άκτιστες, αλλά καταληπτές. Άλλο λοιπόν η θεότης και άλλο η βασιλεία, η αγιότηςκ.λ.π. Ο άνθρωπος είναι μίγμα δύο διαφόρων κόσμων και συγκεφαλαιώνει όλη την κτίση.

Ακολουθώντας την Πατερική γραμμή σε σύγκριση με τη πλατωνική και βαρλααμική ανθρωπολογία, θεωρεί ότι το σώμα του ανθρώπου δεν είναι πονηρό, αλλά αποτελεί κατοικία του νου, αφού μάλιστα καθίσταται και του Θεού κατοικία, έτσι μαζί με τη ψυχή καθιστά τον άνθρωπο ενιαίο και αδιάσπαστο σύνολο. Η αναγέννηση του ανθρώπου γίνεται με το βάπτισμα και η ανακαίνιση με την θεία Ευχαριστία. Είναι τα δύο θεμελιώδη μυστήρια, της θείας οικονομίας.

Το ουσιωδέστερο στοιχείο της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά συνίσταται στην ανύψωση του ανθρώπου υπεράνω αυτού του κόσμου. Η εμπειρία της θεώσεως είναι δυνατή από εδώ με την παράδοξη σύνδεση του ιστορικού με του υπεριστορικού. Το φως που είδαν οι μαθητές του Χριστού στο Θαβώρ, το φως που βλέπουν οι καθαροί ησυχαστές σήμερα και η υπόστασις των αγαθών του μέλλοντος αιώνος αποτελούν τις τρείς φάσεις ενός και του αυτού πνευματικού γεγονότος, σε μια υπερχρόνια πραγματικότητα.

Προβάλλει λοιπόν η Εκκλησία την μνήμη του στη δεύτερη Κυριακή, ως συνέχεια, τρόπον τινά και επέκταση της πρώτης Κυριακής, της Ορθοδοξίας. Η μνήμη του αγίου Γρηγορίου Παλαμά είναι ένα είδος δευτέρας Κυριακής της Ορθοδοξίας.

Κοιμήθηκε σε ηλικία 63 χρονών στις 14 Νοεμβρίου από ασθένεια και αγιοποιήθηκε σύντομα. Το ιερό του λείψανο σώζεται σήμερα στη μητρόπολη της Θεσσαλονίκης.

†Άγιοι Αββάδες εν τη μονή του Αγίου Σάββα αναιρεθέντες, των λεγομένων Μαύρων

†Άγιος Μύρων ο Νεομάρτυρας από το Ηράκλειο Κρήτης

†Όσιος Νικήτας ο Ομολογητής επίσκοπος Απολλωνιάδος

†Αγίες Αλεξανδρία, Κλαυδία, Ευφρασία, Ματρώνα, Ιουλιανή, Ευφημία και Θεοδώρα που μαρτύρησαν στην Αμινσό

†Άγιος Ροδιανός

†Άγιος Ακύλας ο Έπαρχος

†Άγιος Λολλίων

†Άγιος Εμμανουήλ

†Όσιος Cuthbert

†Άγιος Ευφρόσυνος ο Ιερομάρτυρας εκ Ρωσίας

†Άγιος Σεϊμβλάς

†Άγιοι Οκτώ εν Φθιώτιδι

†Άγιος Γρηγόριος ο ιερομάρτυς

†Σύναξις των Φθιωτών Αγίων

†Σύναξη των εν τη Λακωνία διαλαμψάντων Αγίων

Νηστεία – Επιτρέπεται το λάδι και ο οίνος

†††*Αναλυτικά΄ Κυριακή των Νηστειών – Γρηγορίου του Παλαμά
Ημερομηνία Εορτής: 20/03/2022
Τύπος εορτής: Με βάση το Πάσχα. Εορτάζει 35 ημέρες πριν το Άγιο Πάσχα.
Άγιοι που εορτάζουν:
Β΄ Κυριακη Των Νηστειων – Γρηγοριου Του Παλαμα

Βιογραφία
Για να διαβάσετε τον βίο του Γρηγορίου του Παλαμά κάντε click εδώ.

Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα)
Ἦχος πλ. δ’.
Ὀρθοδοξίας ὁ φωστήρ, Ἐκκλησίας τὸ στήριγμα καὶ διδάσκαλε, τῶν Μοναστῶν ἡ καλλονή, τῶν θεολόγων ὑπέρμαχος ἀπροσμάχητος, Γρηγόριε θαυματουργέ, Θεσσαλονίκης τὸ καύχημα, κῆρυξ τῆς χάριτος, ἱκέτευε διὰ παντός, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

#

Άγιος Μύρων ο Νεομάρτυρας από το Ηράκλειο ΚρήτηςΒ΄ Κυριακή των Νηστειών – Γρηγορίου του ΠαλαμάΆγιοι Αββάδες εν τη μονή του Αγίου Σάββα αναιρεθέντες, των λεγομένων Μ….Οἱ Ὅσιοι (44 κατὰ τὴν παράδοση) ἀναιρεθέντες Ἀββάδες τῆς Μονῆς Ἁγίου Σάββα

Ἡ ἱ­ε­ρά Μο­νή τοῦ ἁ­γί­ου Σάβ­βα εἶ­ναι μί­α ἀ­πό τίς πα­λαι­ό­τε­ρες καί τίς πιό ὀ­νο­μα­στές Μο­νές τῆς Ἁ­γί­ας Γῆς, τῆς Πα­λαι­στί­νης. Τήν ἵ­δρυ­σε ἡ με­γά­λη ἐ­κεί­νη καί ὁ­σί­α μορ­φή τοῦ ἁ­γί­ου Σάβ­βα τόν 6ο αἰ­ώ­να. Μο­νή ὀ­νο­μα­στή, τό­σο γιά τό πλῆ­θος τῶν μο­να­χῶν της, ὅ­σο καί γιά τήν ἁ­γι­ό­τη­τα τῆς ζω­ῆς τους. Ἡ ἀ­κτι­νο­βο­λί­α της ἔ­κα­νε κα­θη­με­ρι­νῶς νά κα­τα­φθά­νουν σ’ αὐ­τήν δε­κά­δες καί ἑ­κα­τον­τά­δες προ­σκυ­νη­τῶν, γιά νά πά­ρουν πνευ­μα­τι­κή τό­νω­ση. Σ’ αὐ­τήν τή δό­ξα τῆς Μο­νῆς προ­στέ­θη­κε καί ἡ ἄλ­λη ἅ­για δό­ξα τοῦ μαρ­τυ­ρί­ου τῶν ὁ­σί­ων Πα­τέ­ρων της (Ἀβ­βά­δων), τό ὁ­ποῖ­ο συ­νέ­βη στά χρό­νια τοῦ αὐ­το­κρά­το­ρος Ἡ­ρα­κλεί­ου (575 – 641).

Λί­γες μό­λις μέρες προ­τοῦ οἱ Πέρ­σες κα­τα­λά­βουν τά Ἱ­ε­ρο­σό­λυ­μα (614), Ἄ­ρα­βες λη­στές ἐ­πέ­δρα­μαν μέ ἀ­γρι­ό­τη­τα ἐ­ναν­τί­ον τῆς ἱ­ε­ρᾶς Μο­νῆς γιά νά συλ­λή­σουν ὅ,τι θά ἔ­βρι­σκαν σ’ αὐ­τήν. Δι­ό­τι εἶ­χαν τήν ἐν­τύ­πω­ση, ὅ­τι πί­σω ἀ­πό τά τεί­χη τῆς Μο­νῆς κρύ­βον­ταν πο­λύ­τι­μοι θη­σαυ­ροί, στόν ἱ­ε­ρό της Να­ό, ἀλ­λά καί στά κελ­λιά τῶν μο­να­χῶν. Ἄλ­λω­στε σκέ­πτον­ταν, ὅ­τι τό πλῆ­θος τῶν πι­στῶν, πού ἐ­πι­σκέ­πτον­ταν κα­θη­με­ρι­νά τήν Μο­νή, θά ἄ­φη­ναν ἐκεῖ πο­λύ χρυ­σά­φι. Αὐτοί, Ἀ­γα­ρη­νοί καθώς ἦταν, δέν ἦ­ταν σέ θέ­ση νά ἀν­τι­λη­φθοῦν τήν ἀ­πο­στο­λή τῆς Μο­νῆς καί ὅ­τι οἱ ἐ­πι­σκέ­πτες προ­σκυ­νη­τές δέ­χον­ταν ἀ­π’ αὐ­τήν ἀ­γα­θά πνευ­μα­τι­κά, ἀλ­λά καί ὑ­λι­κά ἀ­γα­θά. Αὐ­τή ἄλ­λω­στε ἦ­ταν καί ἡ αἴ­γλη τῆς ἱ­ε­ρᾶς Μο­νῆς καί αὐ­τός ὁ πε­ρί­λαμ­προς πνευ­μα­τι­κός θη­σαυ­ρός της.

Κα­θῆ­κον τῶν μο­να­χῶν ἦ­ταν νά ἀν­τι­στα­θοῦν στήν ἐ­πί­θε­ση τῶν ὁ­πλι­σμέ­νων λη­στῶν μέ ὅ­σα εἰ­ρη­νι­κά μέ­σα μπο­ροῦ­σαν νά δι­α­θέ­σουν. Ὅ­μως δέν κα­τέ­στη δυ­να­τόν νά ἀ­να­χαι­τί­σουν τήν ὁρ­μή καί μα­νί­α τους. Αὐ­τοί εἰ­σῆλ­θαν στήν Μο­νή καί ἀ­παί­τη­σαν ἀ­πό τούς ὅ­σιους μο­να­χούς νά τούς ὁ­δη­γή­σουν στά μέ­ρη, ὅ­που φυ­λάσ­σον­ταν οἱ θη­σαυ­ροί καί νά τούς πα­ρα­δώ­σουν σ’ αὐτούς. Κι ἐ­πει­δή δέν πί­στε­ψαν στή δι­α­βε­βαί­ω­ση τῶν μο­να­χῶν, ὅ­τι τέ­τοι­οι ὑ­λι­κοί θη­σαυ­ροί, πού ζη­τοῦ­σαν, δέν ὑ­πῆρ­χαν, προ­χώ­ρη­σαν οἱ ἴ­διοι μέ αὐ­ταρ­χι­κό καί βί­αι­ο τρό­πο σέ ἐ­πί­μο­νη καί ἐξονιχιστική ἔ­ρευ­να. Κι ὅ­ταν οἱ ἐ­πι­δρο­μεῖς δέν βρῆ­καν τούς θη­σαυ­ρούς πού πε­ρί­με­ναν, ὑ­πέ­βα­λαν τούς μο­να­χούς σέ φο­βε­ρά μαρ­τύ­ρια. Τούς κά­λε­σαν ὅ­λουςἀ­πό τόν γε­ρον­τό­τε­ρο μέ­χρι τόν νε­ό­τε­ρο, νά ἀρ­νη­θοῦν τήν πί­στη τους. Ἀ­παί­τη­σαν νά βρί­σουν ἐ­νώ­πιόν τους τό ὄ­νο­μα τοῦ Χρι­στοῦ, νά ἀρ­νη­θοῦν τήν μο­να­χι­κή τους κλή­ση καί νά βε­βη­λώ­σουν ὅ,τι ὅ­σιο καί ἱ­ε­ρό λά­τρευ­αν μέ­χρι τήν ὥ­ρα ἐ­κεί­νη. Οἱ ὅ­σιοι μο­να­χοί, πού εἶ­χαν δώ­σει ὑ­πό­σχε­ση ἐ­νώ­πιον Θε­οῦ καί ἀν­θρώ­πων νά μεί­νουν πι­στοί μέ­χρι θα­νά­του στόν Χρι­στό, πού δί­δα­σκαν τούς ἄλ­λους νά μέ­νουν πι­στοί στόν Κύ­ριο καί Θε­ό τούς μέ­χρι θα­νά­του, ὕ­ψω­σαν τά βλέμ­μα­τά τους στόν οὐ­ρα­νό καί ἐ­νι­σχυ­μέ­νοι ἀ­πό ἐ­κεῖ, κα­κου­χη­μέ­νοι ἀ­πό τά βα­σα­νι­στή­ρια τῶν λη­στῶν, ἀ­δελ­φω­μέ­νοι καί ὁ­μό­ψυ­χοι μέ ἕ­να στό­μα φώ­να­ξαν «ὄ­χι» στή βέ­βη­λη ἀ­ξί­ω­ση τῶν ἐγ­κλη­μα­τι­ῶν Ἀ­γα­ρη­νῶν. Ἄλ­λω­στε ἦ­ταν φρό­νη­μα καί πε­ποί­θη­ση ὅ­λων ὁ λό­γος τοῦ Κυ­ρί­ου, πού ἀν­τη­χοῦ­σε πάν­το­τε, ἰ­δι­αι­τέ­ρως ὅ­μως τίς κρί­σι­μες ἐ­κεῖ­νες στιγ­μές: «Μή φο­βη­θῆ­τε ἀ­πό τῶν ἀ­πο­κτεν­νόν­των τό σῶ­μα, τήν δέ ψυ­χήν μή δυ­να­μέ­νων ἀ­πο­κτεῖ­ναι» (Ματθ. ι΄ 28).

Ἔ­ξαλ­λοι τό­τε οἱ λη­στές σάν θη­ρί­α αἱ­μο­βό­ρα προ­χώ­ρη­σαν σέ φρι­κτά βα­σα­νι­στή­ρια. Μέ γρο­θι­ές καί ρό­πα­λα ἔ­δει­ραν τούς μο­να­χούς, τούς ἔ­δε­σαν, κρέ­μα­σαν πολ­λούς ἀ­πό αὐ­τούς καί τούς ἔ­κο­ψαν τά χέ­ρια καί τά πό­δια. Ἔ­πει­τα ἀ­πό ὧ­ρες πολ­λές καί ἀ­φοῦ ἱ­κα­νο­ποί­η­σαν τά ἐγ­κλη­μα­τι­κά τους ἔν­στι­κτα, συμ­πλή­ρω­σαν τήν κα­τα­στρο­φή τῆς Μο­νῆς καί ἀ­πο­χώ­ρη­σαν. Ἀ­πο­χώ­ρη­σαν, ἀ­φοῦ ἄ­φη­σαν πί­σω τους 44 κα­τα­κρε­ουρ­γη­μέ­νους μο­να­χούς, μέ κομ­μέ­να τά κε­φά­λια τους, σχι­σμέ­να τά στή­θη τους καί σκορ­πι­σμέ­να τά σπλάγ­χνα τους.

Γρά­φει ὁ ἱ­ε­ρός ὑ­μνω­δός: Καί ρο­πά­λοις τυ­πτό­με­νοι καί τοῖς λί­θοις βαλ­λό­με­νοι καί πυγ­μαῖς κο­πτό­με­νοι, τήν ὁ­μό­νοι­αν οὐ δι­ε­λύ­σα­τε, Μάρ­τυ­ρες, ἀ­γά­πη συν­δού­με­νοι καί στορ­γή ἀ­δελ­φι­κή, ἀλλ’ ὑφ’ ἕν θα­να­τού­με­νοι καί τε­μνό­με­νοι με­λη­δόν, Ἀ­θλο­φό­ροι, τῇ τρα­πέ­ζῃ προ­ση­νέ­χθη­τε τῇ θείᾳ, ὡς ἱ­έ­ρεια ἀ­μώ­μη­τα.

Τῶν ὁ­σί­ων αὐ­τῶν μο­να­χῶν, οἱ ὁ­ποῖ­οι ἐ­πι­τέ­λε­σαν μέ­χρι τέ­λους τό ἱ­ε­ρό τους κα­θῆ­κον στήν ἱ­ε­ρά Μο­νή τους, τά ἱ­ε­ρά τους λεί­ψα­να συ­νέ­λε­ξε καί ἐν­τα­φί­α­σε ὁ ἅ­γιος Μό­δε­στος ὁ Ἱ­ε­ρο­σο­λυ­μί­της. Ἀλ­λά οἱ ψυ­χές τους ἑ­νω­μέ­νες με­τα­ξύ τους ἀ­νέ­βη­καν στόν οὐ­ρα­νό γιά νά λά­βουν τό ἁ­μα­ράν­τι­νο στε­φά­νι τῆς δό­ξας
#
Ναί, οἱ ἱ­ε­ρές Μο­νές εἶ­ναι ἐ­ξα­γι­α­σμέ­νοι χῶ­ροι ἀ­γώ­νων πνευ­μα­τι­κῶν καί ὅ­σιας ζω­ῆς, τό­ποι ἀ­γά­πης καί φι­λο­ξε­νί­ας, ἀ­να­νε­ώ­σως πνευ­μα­τι­κῆς. Συγ­χρό­νως ὅ­μως καί προ­πύρ­για πί­στε­ως. Οἱ μο­να­χοί εἶ­ναι ἀ­νά τούς αἰ­ῶ­νες ἄ­γρυ­πνοι φύ­λα­κες, φρου­ροί τῶν ὁ­σί­ων καί ἱ­ε­ρῶν, τά ὁ­ποῖ­α δι­α­τη­ροῦν, προ­στα­τεύ­ουν καί ὑ­πε­ρα­σπί­ζον­ται μέ­χρι θα­νά­του. Θα­νά­του, ἐ­άν χρεια­σθεῖ καί μαρ­τυ­ρι­κοῦ, ὅ­πως οἱ ἅ­γιοι Ἀβ­βά­δες τῆς Μο­νῆς τοῦ ἁ­γί­ου Σάβ­βα.

Ἀπό τό βιβλίο «Ἔνθεοι Σάλπιγγες»

Ἀρχιμ. Θεοδώρου Μπεράτη

Οἱ Ἁγίες Ἀλεξανδρία, Κλαυδία, Εὐφρασία, Ματρώνα, Ἰουλιανή, Εὐφημία καὶ
Θεοδώρα (κατ΄ ἄλλους Θεοδοσία), ποὺ μαρτύρησαν στὴν Ἀμισὸ τῆς Καππαδοκίας

Ἔζησαν στὰ χρόνια του Διοκλητιανοῦ, ὅταν ὁ διωγμὸς κατὰ τῶν χριστιανῶν συμπσυμπεριέλαβε καὶ τὴν Ἀμισὸ τῆς Καππαδοκίας. Μπροστὰ στὸ πλῆθος τῶν θυμάτων τῆς εἰδωλολατρικῆς τυραννίας οἱ ἑπτὰ αὐτὲς γυναῖκες, ἀγανακτισμένες γιὰ τὴν βαρβαρότητα τῶν εἰδωλολατρῶν, παρουσιάστηκαν στὸν ἔπαρχο καὶ διαμαρτυρήθηκαν γιὰ τοὺς συνεχεῖς βασανισμοὺς καὶ θανάτους. Ἡ ἐνέργειά τους αὐτή, τὶς ὁδήγησε στὸ κριτήριο. Ἀλλὰ καὶ μπροστὰ στὸν βέβαιο κίνδυνο, διατήρησαν ὅλη τὴν εὐσεβὴ φλόγα τους. Ἡ ὁμολογία τοῦ Χριστοῦ ἀκούστηκε ἀπὸ τὰ στόματά τους ἐπανειλημμένη, συχνή, θαῤῥαλέα, σταθερή. Τότε τὶς μαστίγωσαν, ἔσχισαν ἔπειτα τὶς σάρκες τους καὶ στὸ τέλος τὶς ἔριξαν μέσα στὸ καμίνι καὶ τὶς ἔκαψαν ζωντανές.

Ὁ Ὅσιος Νικήτας ὁ Ὁμολογητής, ἐπίσκοπος Ἀπολλωνιάδος

Ὁ ἀθλητὴς αὐτὸς τῆς χριστιανικῆς πίστης, ἔζησε στὰ χρόνια τῶν εἰκονομάχων. Ἡ εὐσέβεια καὶ οἱ ὑπόλοιπες ἀρετές του, τὸν ἔφεραν στὸν ἐπισκοπικὸ θρόνο τῆς Ἀπολλωνιάδος, πόλης τῆς Βιθυνίας, ποὺ ὑπαγόταν στὴ Μητρόπολη Νικομήδειας. Ἀκριβὴς γνώστης τῶν ἁγίων Γραφῶν, διδάσκαλος καὶ κήρυκας εὔγλωττος καὶ πρακτικότατος, διακρινόταν καὶ γιὰ τὴν ἄκρα ἀφιλοκέρδεια καὶ τὰ φιλάνθρωπα ἔργα του. Ἡ θύελλα τῶν εἰκονομάχων, ζήτησε νὰ τὸν παρασύρει στὸ κίνημά της κατὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων. Γιὰ τὴν ἄρνησή του καταδιώχθηκε καὶ ἐξορίστηκε, ὑποβλήθηκε δὲ καὶ σὲ πολλὲς ταλαιπωρίες καὶ κακουχίες. Ἀσθένησε ὅμως βαρειὰ καὶ παρέδωσε τὴν ψυχή του στὸ Θεό, ἀφοῦ ἀξιώθηκε νὰ πάρει τὸ τίμιο στεφάνι τοῦ ὁμολογητῆ καὶ τῆς παντοτινῆς μνήμης ἀπὸ μέρους τῆς ἁγίας μας Ἐκκλησίας.

Ὁ Ἅγιος Ῥοδιανός

Μαρτύρησε διὰ ξίφους.

Ὁ Ἅγιος Ἀκύλας ὁ Ἔπαρχος

Μαρτύρησε διὰ ξίφους.

Ὁ Ἅγιος Λολλίων ἢ Δολλίων

Μαρτύρησε ἀφοῦ τὸν χτύπησαν μὲ γροθιὲς μέχρι θανάτου. Δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι ὁ ἴδιος Ἅγιος μ΄ αὐτὸν τῆς 15ης Ἰουλίου, ποὺ ἀναφέρεται ὡς Λολλιανός.

Ὁ Ἅγιος Ἐμμανουήλ

Μαρτύρησε διὰ ξίφους. Ἴσως εἶναι ὁ ἴδιος με αὐτὸν τῆς 26ης Μαρτίου, ποὺ φέρεται ὡς Μανουήλ. Ἀπὸ ὁρισμένα Ἁγιολόγια, περιττῶς ἐπαναλαμβάνεται καὶ τὴν 27η Μαρτίου ἡ μνήμη του.

#

Ὁ Ἅγιος Σεϊμβλᾶς

Ἡ μνήμη του ἀναφέρεται ἐπιγραμματικὰ στὸ «Μικρὸν Εὐχολόγιον ἢ Ἁγιασματάριον» ἔκδοση Ἀποστολικῆς Διακονίας» 1959, χωρὶς ἄλλες πληροφορίες. Πουθενὰ ἀλλοῦ δὲν ἀναφέρεται ἡ μνήμη του.

#

Ὁ Ἅγιος Μύρων ὁ Κρητικός, νεομάρτυρας

Ἡ με­γα­λό­νη­σος καί ἡρω­ο­τό­κος Κρή­τη δέν σε­μνύ­νε­ται καί δέν τι­μᾶ μό­νο τόν παλαιό ἅ­γιο Ἐ­πί­σκο­πό της Μύ­ρω­να (180 μ.Χ.), ἀλ­λά καί τόν ἄλ­λον ἐ­κεῖ­νο νε­ό­τε­ρο Μύ­ρω­να, τόν ἔν­δο­ξο Νε­ο­μάρ­τυ­ρα τοῦ δε­κά­του ὀ­γδό­ου αἰ­ῶ­νος.

Ὁ Χάν­δα­κας, τό ση­με­ρι­νό Η­ρά­κλει­ο, εἶ­ναι ἡ ἰ­δι­αί­τε­ρη πα­τρί­δα τοῦ Νε­ο­μάρ­τυ­ρος, ὅ­που γεν­νή­θη­κε γύ­ρω στό 1773. Α­πό τούς πι­στούς γο­νεῖς του ὁ Μύ­ρων θη­σαύ­ρι­σε τήν εὐ­σέ­βεια καί ἀ­γά­πη­σε τόν Χρι­στό. Καί τίς ἀ­ρε­τές τοῦ Χρι­στοῦ ἔ­βα­λε θη­σαυ­ρό πο­λύ­τι­μο στήν ψυ­χή του, Γι’ αὐ­τό, νέ­ο παι­δί ἀ­κό­μη ὁ Μύ­ρων, ἦταν μύ­ρο πραγ­μα­τι­κό καί ἀ­νέ­δι­δε εὐ­ω­δί­α Χρι­στοῦ στό πε­ρι­βάλ­λόν του, ἀ­γα­πη­τός πο­λύ καί οἰ­κο­δο­μη­τι­κός στούς Χρι­στια­νούς, πα­ρά τή νε­ό­τη­τα τῆς ἠ­λι­κί­ας του.

Ἔ­τσι ἐ­ξη­γεῖ­ται πῶς στό μι­κρό ἐρ­γα­στή­ριο τῆς ρα­πτι­κῆς πού ἐρ­γα­ζό­ταν, τόν ἐ­πι­σκέ­πτον­ταν πλῆθος Χρι­στια­νῶν. Ὄ­χι μό­νο γιά νά τοῦ ἀ­να­θέ­σουν μέ ἐμ­πι­στο­σύ­νη κά­ποι­α ρα­πτι­κή ἐρ­γα­σί­α, ἐ­φό­σον τόν ἤ­ξε­ραν τί­μιο, εἰ­λι­κρι­νή καί συ­νε­πή, ἀλ­λά καί γιά νά ἀν­τλή­σουν κά­τι ἀ­πό τό θη­σαυ­ρό τῆς ἀ­γά­πης του. Καί εἶχε πολ­λά νά τούς προ­σφέ­ρει, στή δύ­σκο­λη μά­λι­στα ἐ­κεί­νη ἐ­πο­χή τῆς δου­λεί­ας, τό μύ­ρο τοῦ Χρι­στοῦ, ὁ Μύ­ρων ἀ­πό τήν ἀ­να­γεν­νη­μέ­νη καρ­διά του, ἐ­φό­σον, κα­τά τόν λό­γο τοῦ Κυ­ρί­ου, «ὁ ἀ­γα­θός ἄν­θρω­πος ἐκ τοῦ ἀ­γα­θοῦ θη­σαυ­ροῦ ἐκ­βάλ­λει ἀ­γα­θά» (Ματθ. ιβ΄ 35). «Λό­γον ἀ­γα­θόν» ἀ­γά­πης καί πα­ρη­γο­ριᾶς, οἰ­κο­δο­μῆς καί ἐ­νι­σχύ­σε­ως. Προ­τρο­πή γιά στα­θε­ρό­τη­τα στήν ὀρ­θό­δο­ξη χρι­στι­α­νι­κή πί­στη, ἐλ­πί­δα γιά τήν ἐ­λευ­θε­ρί­α, πού ὅ­λο καί πλη­σί­α­ζε. Κι ἔ­φευ­γαν οἱ ἀν­θρω­ποι ἀ­πό τό μι­κρό του ἐρ­γα­στή­ρι το­νω­μέ­νοι καί ἐ­νι­σχυ­μέ­νοι, μέ δυ­να­τή τήν ψυ­χή καί λαμ­πρό τό πρό­σω­πο. Μέ ἐλ­πί­δα! Δέν ἦ­ταν λοι­πόν φυ­σι­κό καί πολ­λοί νά τόν ἐ­πι­σκέ­πτον­ται καί πο­λύ νά τόν ἀ­γα­ποῦν;

Ὅ­λα αὐ­τά τά γνώ­ρι­ζαν βε­βαί­ως οἱ Τοῦρ­κοι. Γι’ αὐ­τό καί ζή­λε­ψαν τήν εὐ­γε­νι­κή ψυ­χή τοῦ Μύ­ρω­νος, ἀλ­λά καί φθό­νη­σαν τήν ἀ­γά­πη, πού τοῦ εἰ­χαν οἱ Χρι­στια­νοί. Κι ἔ­τσι ὅ­πως περ­νοῦ­σαν συ­χνά ἔ­ξω ἀ­πό τό ἐρ­γα­στή­ρι του, γιά νά κα­τα­σκο­πεύ­σουν, κά­ποι­α ἡ­μέ­ρα εἶ­παν με­τα­ξύ τους τόν ὕ­που­λο καί πο­νη­ρό λό­γο: Αὐ­τός πρέ­πει νά γί­νει δι­κός μας. Ἀλ­λά πῶς; Ἄρ­χι­σαν λοι­πόν νά τόν ἐ­πι­σκέ­πτον­ται καί αὐ­τοί τα­κτι­κά, νά τοῦ προ­σποι­οῦν­ται τόν φί­λο καί νά τοῦ ὑ­πό­σχον­ται πολ­λά, ἐάν ἤ­θε­λε νά γι­νό­ταν κι αὐ­τός Τοῦρ­κος. Δέν ἄρ­γη­σαν ὅ­μως νά δι­α­πι­στώ­σουν καί οἱ ἴ­διοι, ὅ­τι ἡ νε­α­νι­κή του καρ­διά, ἀ­νυ­ψω­μέ­νη στόν οὐ­ρα­νό, πε­ρι­φρο­νεῖ τά κο­σμι­κά δε­λε­ά­σμα­τα καί ἀ­γα­να­κτεῖ σέ κά­θε τέ­τοι­α συ­ζή­τη­ση. Γι’ αὐ­τό ἀ­να­ζη­τοῦν ἄλ­λον τρό­πο. Καί βρί­σκουν τόν ὕ­που­λο τρό­πο τῆς συ­κο­φαν­τί­ας. Δι­α­δί­δουν λοι­πόν, ὅ­τι ὁ Μύ­ρων, πο­νη­ρός καί δι­ε­φθαρ­μέ­νος, πα­ρέ­συ­ρε στήν ἀ­μαρ­τί­α ἕ­να νε­α­ρό Τουρ­κό­που­λο. Προ­σποι­οῦν­ται τό­τε τούς ἐ­ξα­γρι­ω­μέ­νους καί ἐ­ξαλ­λοι ὁ­δη­γοῦν τόν χρι­στια­νό ρά­πτη στόν δι­κα­στή τους.

Ἀ­πό τήν ἀ­νά­κρι­ση πού ἔ­κα­νε, δέν ἄρ­γη­σε ὁ τοῦρ­κος δι­κα­στής νά ἀν­τι­λη­φθεῖ καί τήν κα­κο­ή­θεια τῶν συ­κο­φαν­τῶν, ἀλ­λά καί τοῦ Μύ­ρω­νος τήν ἀ­θω­ό­τη­τα καί ἁ­γνό­τη­τα. Ἀλ­λά νι­κή­θη­κε. Εἶ­χε μπρο­στά του τούς μα­νι­α­σμέ­νους κα­τήγο­ρους, πού φώ­να­ζαν καί ζη­τοῦ­σαν τήν κα­τα­δί­κη τοῦ ἀ­θώ­ου. Ἀ­παι­τοῦ­σαν ἤ νά τουρ­κέ­ψει ἤ νά χα­λα­σθεῖ (νά θα­να­τω­θεῖ). Κι ὁ θλι­βε­ρός δι­κα­στής, ὅ­μοι­ος μέ τόν Πι­λά­το, ὑ­πο­χω­ρεῖ. Ἐ­πί ὥ­ρα πολ­λή προ­σπα­θεῖ μέ ὑ­πο­σχέ­σεις τι­μῶν καί δό­ξας νά πεί­σει τόν Μύ­ρω­να νά ἀλ­λά­ξει τήν πί­στή του καί, ἐ­πει­δή δέν τό κα­τορ­θώ­νει, τόν πα­ρα­δί­δει στά πλή­θη νά θα­να­τω­θεῖ.

Ἀ­πτό­η­τος ὁ πι­στός νέ­ος ἀ­κού­ει τήν κα­τα­δί­κή του. Τήν πε­ρί­με­νε ἄλ­λω­στε. Καί τήν κρί­σι­μη ἐ­κεί­νη στιγ­μή ὁ ὁ­μο­λο­γη­τής καί μάρ­τυ­ρας Μύ­ρων μέ φω­νή δυ­να­τή, γιά νά ἀ­κου­σθεῖ ἀ­π’ ὅ­λους, δέν ἀλ­λά­ζω τήν πί­στή μου! φω­νά­ζει καί πα­ρα­δί­δε­ται στά χέ­ρια τῶν Τούρ­κων. Ὤ, ποι­ός μπο­ρεῖ νά ἀ­να­πα­ρα­στή­σει τή χα­ρά, μέ τήν ὁ­ποί­α ὁ Μάρ­τυ­ρας τοῦ Χρι­στοῦ σπεύ­δει πρός τό μαρ­τύ­ριο! Μέ πρό­σω­πο χα­ρω­πό, μέ βλέμ­μα ζω­η­ρό, μέ βῆ­μα τα­χύ προ­χω­ρεῖ τό δρό­μο τοῦ μαρ­τυ­ρί­ου καί ζη­τᾶ ἀ­πό τούς Χρι­στια­νούς, πού συ­ναν­τᾶ, συγ­χώ­ρε­ση καί προ­σευ­χή.

Με­τα­ξύ τῶν λί­γων Χρι­στια­νῶν, πού ἀ­κο­λου­θοῦν τόν Μάρ­τυ­ρα στόν τό­πο τοῦ μαρ­τυ­ρί­ου, εἶ­ναι καί ὁ εὐ­λα­βής πα­τέ­ρας του Δη­μή­τριος. Τρέ­χει τό­τε πρός τόν πα­τέ­ρα του ὁ Μύ­ρων καί μ’ ὅ­λη τή θερ­μό­τη­τα τῆς ἀ­γά­πης του, μέ δά­κρυ­α συγ­κι­νή­σε­ως, τοῦ ἀ­σπά­ζε­ται τά χέ­ρια καί τόν δι­α­βε­βαι­ώ­νει μέ χα­ρά ὅ­τι αἰ­σθά­νε­ται εὐ­τυ­χής, δι­ό­τι ὡς Χρι­στια­νός πε­θαί­νει γιά τήν πί­στη τοῦ Χρι­στοῦ. Νά χαί­ρε­σαι καί σύ, τοῦ λέ­ει, δι­ό­τι τό παι­δί σου μαρ­τυ­ρεῖ γιά τόν Χρι­στό, ὅ­πως τό­σοι ἄλ­λοι Μάρ­τυ­ρες. Μέ λό­για πί­στε­ως πα­ρη­γο­ρεῖ τόν πα­τέ­ρα του καί ζη­τᾶ νά προ­σεύ­χε­ται γι’ αὐ­τόν.

Καί ἡ με­γά­λη ὥ­ρα τοῦ μαρ­τυ­ρί­ου ἔ­φθα­σε. Ὁ τό­πος δέν εἶ­ναι μό­νο γε­μά­τος ἀ­πό Τούρ­κους, πού φω­νά­ζουν μέ φα­να­τι­σμό, ἀλ­λά καί ἀ­πό ἀ­γί­ους Ἀγ­γέ­λους, πού ἔ­σπευ­σαν νά πα­νη­γυ­ρί­σουν τή χα­ρά καί τή δό­ξα τοῦ νέ­ου Μάρ­τυ­ρος. Οἱ δή­μιοι περ­νοῦν ἀ­πό τόν λαι­μό τοῦ Μάρ­τυ­ρος τ­ό σχοι­νί καί τόν κρε­μοῦν στήν ἀγ­χό­νη ψη­λά. Ἡ ψυ­χή τοῦ Μύ­ρω­νος γε­μά­τη ἀ­γαλ­λί­α­ση πε­τᾶ στόν οὐ­ρα­νό, γιά νά συγ­κα­τα­ριθ­μη­θεῖ ἀ­νά­με­σα στό ἔν­δο­ξο πλῆ­θος ἐ­κεί­νων, πού στέ­κον­ται ἐ­νώ­πιον τοῦ Θρό­νου καί τοῦ Ἀρ­νί­ου μέ στο­λές λευ­κές καί φοί­νι­κες δό­ξας στά χέ­ρια τους (Ἀ­ποκ. ζ΄ 9). Τήν ἡμέ­ρα ἐ­κεί­νη, 20 Μαρ­τί­ου 1793, ἡ ἁ­γί­α τοῦ Χρι­στοῦ Ὀρ­θό­δο­ξη Ἐκ­κλη­σί­α ἀ­πέ­κτη­σε κι ἕ­ναν ἀ­κό­μη Μάρ­τυ­ρα καί πρε­σβευ­τή, τόν εἰ­κο­σά­χρο­νο Μύ­ρω­να.

Πό­σο ἔ­μει­νε τό σῶ­μα τοῦ Μάρ­τυ­ρος στήν ἀγ­χό­νη, δέν γνω­ρί­ζου­με. Ξέ­ρου­με ὅ­μως, ὅ­τι κι ἀ­πό ἐ­κεῖ ψη­λά, ἄ­φω­νο, κή­ρυτ­τε πί­στη καί στα­θε­ρό­τη­τα στά ἱε­ρά καί τά ὅ­σια, ὅ­σα ὁ Χρι­στός Ἰ­η­σοῦς μᾶς χά­ρι­σε στό Ὀρ­θό­δο­ξο Ἔ­θνος μας.

Ὁ ἅ­γιος Νι­κό­δη­μος ὁ ἁ­γι­ο­ρεί­της ἔ­γρα­ψε γιά τόν Μάρ­τυ­ρα ἕ­να θαυ­μά­σιο δί­στι­χο:

«Μύ­ρον νο­η­τόν ὡ­ρά­θης ἐξ ἀγ­χό­νης Μύ­ρων ἀ­θλη­τά, δό­ξα Κρή­της καί κλέ­ος».

Ἄς θαυ­μά­σουν οἱ νέ­οι μας σή­με­ρα τόν νέ­ο Μάρ­τυ­ρα κι ἄς φι­λο­τι­μη­θοῦν νά τόν μι­μη­θοῦν τό­σο στήν ἐ­νά­ρε­τη ζω­ή του, ὅ­σο καί στή μαρ­τυ­ρί­α γιά τόν Χρι­στό καί τήν ἀ­φο­σί­ω­ση στά ἰ­δα­νι­κά τοῦ Ἔ­θνους μας.

Κά­θι­σμα Ὄρ­θρου. Ἦ­χος δ΄.

Νε­α­νί­ας εὐ­πρε­πής σώ­μα­τι κάλ­λει καί ψυ­χῆς καί ἀ­μέμ­πτῳ βι­ο­τή

καί κα­θα­ρό­τη­τι ἠ­θῶν κε­κο­σμη­μέ­νος ὠ­ρά­θης Μύ­ρων θε­ό­φρον

ἐν­τεῦ­θεν τόν κα­λόν ἀ­γώ­να ἤ­νυ­σας, τι­μάς καί ἡ­δο­νάς λι­πῶν ὡς πρό­σκαι­ρα

καί τήν ἀγ­χό­νην ἀ­σμέ­νως ἑ­λό­με­νος πρός ὑ­περ­κό­σμιον ἔλ­λαμ­ψιν

χαί­ρων με­τέ­στης καί τῶν Μαρ­τύ­ρων δή­μοις ἁ­γί­οις ἠ­ρίθ­μη­σαι.

Ἀ­πο­λυ­τί­κιον. Η­χος πλ. α΄.

Ἡ­ρα­κλεί­ου τό ἄν­θος τό εὐ­ω­δέ­στα­τον, ὡς εὐ­σέ­βειας σέ μύ­ρον ὕ­μνοις γε­ραί­ρο­μεν,

Νε­ο­μάρ­τυς τοῦ Χρι­στοῦ Μύ­ρων μα­κά­ρι­ε, σύ γάρ νε­ό­τη­τος ἀ­κμήν ὑ­πε­ρεῖ­χες ἀν­δρι­κῶς

καί ἤ­θλη­σας στερ­ρο­ψύ­χως. Καί νῦν ἀ­παύ­στως δυ­σώ­πει ἐ­λε­η­θῆ­ναι τάς ψυ­χάς ἡμῶν.

Πρέπει να τονισθεί ότι η εμπειρία μας είναι μόνο στο υλικό πεδίο. Δεν μπορούμε να πειραματισθούμε με την ίδια την ψυχή, και βέβαια είναι αδύνατο να κατανοήσομε πως δρα ο Θεός με τις άκτιστες ενέργειές Του μέσα από τα αληθινά Μυστήρια, που τελούνται αποκλειστικά μέσα στην Εκκλησία.

Και είναι παρατηρημένο ότι μόνο ο Ορθόδοξος Αγιασμός διατηρείται χωρίς να χαλάει.

Στα άλλα δόγματα και θρησκείες υπάρχουν μόνο τύποι και σκιές της αλήθειας, από πλυσίματα και βουτήγματα στο νερό που είναι ανωφελή πνευματικά.

Γι’ αυτό και «ο Χριστός έδειξε ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε βουτήγματα στο νερό και έθιμα ανωφελή, και εντολές ανθρώπων και διδασκαλίες»…καθώς λέει ο άγιος Επιφάνιος της Κύπρου.

Αν και μόνο οι πιστοί (Ορθόδοξοι Χριστιανοί) μπορούν μυστηριακά να ωφεληθούν πνευματικά, στο φυσικό πεδίο των ανθρώπινων συναισθημάτων όλοι μπορούν να αλληλεπιδράσουν, και αυτό φαίνεται να καταγράφεται στο νερό.

Στην περίπτωση της ψυχής επειδή η σπουδαιότητα της σημασίας της λέξης μας διαφεύγει, η καταγραφή δείχνει πολλά κενά! (βίντεο)Επομένως οι λέξεις «καταγράφονται» στο νερό σύμφωνα με τις αντιλήψεις μας γι’ αυτές.

Ο πατριάρχης Ιακώβ έκανε όπως αναγράφεται στο 30ό κεφάλαιο της Γένεσης ένα μυστηριώδη γενετικό προγραμματισμό, μέσω τριών ειδών χλωρών απολεπισμένων ράβδων, τοποθετημένων μπροστά στο νερό που ποτίζονταν τα πρόβατα!.

Γενικά το νερό είναι πιο υγιεινό όταν προέρχεται από πηγή, και όταν είναι «σταθεροποιημένο».

Αλλά το πιο σταθερό, και σταθεροποιητικό μάλιστα των άλλων, είναι αυτό του Αγιασμού.

Και ο άγιος Λουκάς ο ιατρός, από την Κριμαία, με την πείρα από τις παρατηρήσεις στους ασθενείς του, μας συνιστά: «Πίνετε πολύ Αγιασμό. Αυτό σας το λέω σαν γιατρός, όχι σαν πνευματικός»!

Η περίοδος της Μ. Τεσσαρακοστής είναι η κατ’ εξοχήν πένθιμη περίοδος της Εκκλησίας μας. Το πένθος δηλούται με την απαγόρευση τελέσεως εορταστικών εκδηλώσεων και ακολουθιών[2], αλλά και με δύο πρακτικές που σχετίζονται άμεσα με το υπό εξέταση θέμα: με την καθιέρωση αυστηρότατης νηστείας και με την απαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας τις καθημερινές ημέρες της Μ. Τεσσαρακοστής.

1. Η νηστεία των καθημερινών καθ’ όλη τη διάρκεια της Μ. Τεσσαρακοστής, προβλέπει πλήρη ασιτία μέχρι την ενάτη ώρα (3:00 μμ) κατά την οποία ο Κύριος παρέδωσε επί του Σταυρού το Πνεύμα Του[3]. Οι κανονικές διατάξεις που προβλέπουν την νηστεία της Μ. Τεσσαρακοστής είναι οι κανόνες Αποστ-69 και Λαοδ-50[4], οι οποίοι έχουν επικυρωθεί από τον Στ-2.

2. Δεν επιτρέπεται η προσφορά της Αναιμάκτου Θυσίας με την τέλεση πλήρους Θ. Λειτουργίας κατά τις καθημερινές της Μ. Τεσσαρακοστής[5], διότι ο πανηγυρικός-αναστάσιμος χαρακτήρας της Θ. Λειτουργίας δεν συνάδει με το πένθος της περιόδου αυτής[6]. Ωστόσο, η απαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας κατά τις καθημερινές της Μ. Τεσσαρακοστής προσέκρουε στην αρχαία συνήθεια σύμφωνα με την οποία οι πιστοί κοινωνούσαν πολύ τακτικά, τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα[7].

Η ανάγκη αυτή θεραπεύθηκε με την καθιέρωση της ακολουθίας των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, η οποία, επειδή «επιτελείται … συνεσκιασμένως και πενθηρώς»[8], μπορεί να τελείται όλες τις καθημερινές της Μ. Τεσσαρακοστής[9], αλλά τις δύο πλέον σεβάσμιες ημέρες (Τετάρτη και Παρασκευή) επιβάλλεται η τέλεσή της και από τις σχετικές τυπικές διατάξεις.

Ο ιστορικός Σωκράτης (4ος αι.) μας διασώζει αρχαία παράδοση: «Εν Αλεξανδρεία, τη Τετράδι και τη λεγομένη Παρασκευή Γραφαί τε αναγινώσκονται, και οι διδάσκαλοι ταύτας ερμηνεύουσι, πάντα τε τα της συνάξεως γίνεται, δίχα της των μυστηρίων τελετής. Και τούτον εστιν εν Αλεξανδρεία έθος αρχαίον»[10].

Η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία οργανώθηκε λειτουργικά σε συνδυασμό με την Ακολουθία του Εσπερινού, στο τέλος της οποίας παρατίθενται τα αγιασμένα σε προηγούμενη Θ. Λειτουργία Τίμια Δώρα για να μεταλάβουν εξ αυτών οι πιστοί. Γιατί όμως η Προηγιασμένη να συνδεθεί με την Ακολουθία του Εσπερινού και όχι του Όρθρου, ώστε να μπορούν οι πιστοί να κοινωνήσουν το πρωί, όπως γίνεται με τις Θ. Λειτουργίες της Κυριακής και του Σαββάτου;

Κατά τον αείμνηστο Ιω. Φουντούλη, προφανώς τα Κυριακά λόγια ότι «οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος… ὅσον χρόνον ἔχουσιν τὸν νυμφίον μετ’ αὐτῶν οὐ δύνανται νηστεύειν» (Μαρκ. 2, 19) είχαν καθοριστική επίδραση στο σημείο αυτό: με τη Θ. Κοινωνία ο Νυμφίος συνδέεται με την αγαπώσα αυτόν ψυχή και έτσι οι «υιοί του νυμφώνος» δεν μπορούν πλέον να συνεχίζουν να νηστεύουν. Γι’ αυτό η Θ. Λειτουργία τελείται το πρωί της Κυριακής και του Σαββάτου, ενώ τις καθημερινές που οι πιστοί πενθούν νηστεύοντας όλη την ημέρα, κοινωνούν μετά την ενάτη ώρα και τον Εσπερινό και στη συνέχεια λαμβάνουν νηστίσιμη τροφή (ξηροφαγία). Δηλαδή, η Θ. Κοινωνία στην Προηγιασμένη προσδιορίστηκε χρονικά βάσει της νηστείας της «ενάτης» και δεν μπορεί παρά να είναι το επιστέγασμα της ολοημέρου ασιτίας η οποία καταλύεται με την ξηροφαγία. Αυτό υπονοεί ο ιερός Χρυσόστομος λέγοντας «Ἰδοὺ, τὴν ἡμέραν ἄσιτοι διετελέσαμεν σήμερον ἅπασαν, καὶ τράπεζαν ἐν ἑσπέρᾳ παραστησόμεθα οὐχ ὁμοίαν τῇ χθεσινῇ τραπέζῃ, ἀλλ’ ἐνηλλαγμένην καὶ σεμνοτέραν»[11].

Συν τω χρόνω, όμως, επειδή οι πιστοί δεν ήταν σε θέση είτε να παρακολουθήσουν τη Προηγιασμένη το απόγευμα ή να παραμείνουν τελείως άσιτοι για να κοινωνήσουν στο τέλος του Εσπερινού, παρουσιάστηκε η ανάγκη προσφυγής στην εκκλησιαστική οικονομία. Η Εκκλησία εφαρμόζοντας την οικονομία επέτρεψε την τέλεση της Προηγιασμένης το πρωί, πρακτική η οποία έχει πλέον καθιερωθεί[12]. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μία προσπάθεια επιστροφής στην αρχαία πράξη της Εκκλησίας με την τέλεση της Προηγιασμένης στην «ώρα» της, δηλ. το απόγευμα, κατά τον Εσπερινό.

‘Όμως, η άμβλυνση του ασκητικού φρονήματος, και συνακόλουθα της νηστείας, με την απώλεια της ξηροφαγίας της «ενάτης» ως του κανόνος της νηστείας της Μ. Τεσσαρακοστής, και η παράλληλη επιστροφή στην αρχαία λειτουργική πράξη έθεσε το ερώτημα: ποια νηστεία πρέπει να τηρήσει όποιος θέλει να κοινωνήσει σε απογευματινή Προηγιασμένη;

Νομίζουμε ότι σύμφωνα με τα ανωτέρω η απάντηση είναι μία: ολοήμερη ασιτία μέχρι τη Θ. Κοινωνία. Η Προηγιασμένη γεννήθηκε και διαμορφώθηκε μέσα σε αυτό το πλαίσιο της αυστηρότητος της νηστείας, και δεν είναι επιτρεπτό να αποκοπεί από αυτό. Ο Άγ. Συμεών Θεσσαλονίκης (15ος αι.) είναι σαφής: «Η προηγιασμένη Λειτουργία άνωθεν και εκ των διαδόχων των Αποστόλων εστίν… και αληθώς των Αποστόλων είναι αυτή πιστεύομεν, εξ αρχής γεγενημένην δι’ αυτήν την νηστείαν. ώστε πενθείν και μη εορτάζειν ημάς εν ταις του πένθους ημέραις… Και περί μεν την ενάτην ώραν ταύτην τελούμεν την τελετήν (την Προηγιασμένη), αποσώζοντες τον όρον της νηστείας, άπαξ προς την εσπέραν εσθίειν τετυπωμένου»[13].

Επιπλέον, σύμφωνα με την κανονική και λοιπή εκκλησιαστική παράδοση, η νηστεία που έχει καθιερώσει η Εκκλησία μας για τη συμμετοχή στη Θ. Ευχαριστία είναι η αφ’ εσπέρας τέλεια αποχή από οτιδήποτε βρώσιμο και πόσιμο[14].

Η κανονική παράδοση επ’ αυτού είναι κατηγορηματική:

1. Σύμφωνα με τον Καρθ-47 (κατά το Πηδάλιο -50) τα «άγια» προσφέρονται από «νηστικών» ανθρώπων. Μάλιστα ο κανόνας μνημονεύει απόφαση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, η οποία όμως δεν έχει διασωθεί[15].

2. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Καρθ-41 (κατά το Πηδάλιο -48)[16]:

α. Στα «Άγια θυσιαστηρίου» μόνο «νηστικοί άνθρωποι» μπορούν να προσέλθουν.

β. Η εξαίρεση που προβλέπει ο κανόνας σύμφωνα με την οποία τη Μ. Πέμπτη «ἐν ᾗ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖται» μπορούν να προσέλθουν στη Θ. Κοινωνία και μη νηστικοί δεν ισχύει μετά την ρητή τροποποίησή του από τον Στ-29. Η Στ’ εν Τρούλω Οικουμενική θεώρησε τη διάταξη αυτή ως προσωρινή οικονομία των Πατέρων της Καρχηδόνος, και την ακυρώνει σημειώνοντας επί λέξει: «Μηδενὸς οὖν ἡμᾶς ἐνάγοντος καταλιπεῖν τὴν ἀκρίβειαν, ὁρίζομεν, ἀποστολικαῖς καὶ πατρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι, μὴ δεῖν ἐν Τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδι τὴν Πέμπτην λύει, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν ἀτιμάζειν». Για τους Πατέρες της Στ΄ Οικουμενικής η τήρηση της ευχαριστιακής νηστείας-ασιτίας θεμελιώνεται σε «αποστολικές και πατερικές παραδόσεις», η τυχόν δε περιφρόνησή της, ακόμα και τη Μ. Πέμπτη, οδηγεί σε «ατίμωση» όλης της Τεσσαρακοστής!

γ. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η τελευταία φράση του Καρθ-41 (κατά το Πηδάλιο -48): διασώζει την αρχαία πράξη σύμφωνα με την οποία η Εξόδιος Ακολουθία, ετελείτο στα πλαίσια της Θ. Λειτουργίας. Τι θα συνέβαινε όμως αν έπρεπε να τελεσθεί η Εξόδιος το απόγευμα, ενώ αυτοί που θα ιερουργούσαν είχαν ήδη γευματίσει; Η Εκκλησία, ασφαλώς, ασκεί την οικονομία. Προσοχή όμως! Όχι προς την κατεύθυνση της άρσεως της προ της Θ. Κοινωνίας νηστείας (ασιτίας), αλλά με την τέλεση μόνο της Εξοδίου Ακολουθίας άνευ Θ. Λειτουργίας («μόναις εὐχαῖς ἐκτελεσθῇ»)! Τόσο αυστηρή και ανελαστική ήταν η αρχαία Εκκλησία ως προς το ζήτημα απόλυτης νηστείας (ασιτίας) προ της Θ. Κοινωνίας. Δεν ασκούσε την οικονομία για κατάλυση της ευχαριστιακής νηστείας ούτε στην περίπτωση της Εξοδίου Ακολουθίας!

Η εκκλησιαστική οικονομία εφαρμόζεται μόνο σε περίπτωση επικειμένου θανάτου σύμφωνα με ρητή κανονική διάταξη του Αγ. Νικηφόρου Ομολογητού (9ος αι.) «Δει μεταδιδόναι της θείας Κοινωνίας τω ασθενούντι αποθανείν κινδυνεύοντι, και μετά το γεύσασθαι βρώσεως» (κανών Θ΄)[17], με την οποία τροποποιείται η σχετική απαγόρευση του Άγ. Αναστασίου του Σιναΐτου (7ος αι.)[18].

Ο σεβασμός προς την τήρηση της προ της Θ. Κοινωνίας αυστηρής νηστείας (ασιτίας) είναι εμφανής από τον απόλυτο και κατηγορηματικό τρόπο με τον οποίο ο Αγ. Ιω. Χρυσόστομος αρνείται τη συκοφαντική κατηγορία «ὅτι τινὰς ἐκοινώνησε μετὰ τὸ φαγεῖν αὐτούς». Αναφέρει ο Άγιος: «Πολλὰ κατ’ ἐμοῦ ἐσκευάσαντο, καὶ λέγουσιν, ὅτι τινὰς ἐκοινώνησα μετὰ τὸ φαγεῖν αὐτούς. Καὶ εἰ μὲν τοῦτο ἐποίησα, ἐξαλειφθείη τὸ ὄνομά μου ἐκ τῆς βίβλου τῶν ἐπισκόπων, καὶ μὴ γραφείη ἐν τῇ βίβλῳ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, ὅτι ἰδοὺ ἐὰν τοιοῦτον ἐγὼ ἔπραξα, καὶ ἀποβαλεῖ με Χριστὸς ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ»![19]

Ο ιερός Αυγουστίνος αποδίδει την αυστηρότητα της ευχαριστιακής νηστείας σε εντολή του Αγ. Πνεύματος[20], ενώ ο ιστορικός Σωκράτης (4ος αι.) χαρακτηρίζει «ουχ ως έθος χριστιανών» την τέλεση Θ. Ευχαριστίας χωρίς να έχει προηγηθεί ολοήμερη νηστεία[21].

Έτσι, ο Άγ. Νικόδημος Αγιορείτης συγκεφαλαιώνοντας την εκκλησιαστική παράδοση σημειώνει: «Όθεν και οι θέλοντες μεταλαβείν, έως προ του μεσονυκτίου έχουν την άδειαν να πίνουν νερό και μετά ταύτα πρέπει να μην βάλουν τίποτε εις το στόμα, έως ου μεταλάβουν»[22].

Συμπερασματικά:

1. Η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία είναι θαυμάσια ευκαιρία για να κατανοήσουν οι πιστοί μας ότι η Θ. Κοινωνία δεν προσφέρεται ως βραβείο ή έπαθλο σε υποτιθέμενους νικητές, αλλά μόνο ως «φάρμακο» σε όσους προσπαθούν να θεραπευθούν από τις αρρώστιες-πάθη, και ως «βιταμίνη» σε όσους αγωνίζονται στον δύσκολο πνευματικό αγώνα.

2. Η εκκλησιαστική μας παράδοση μπορεί και αξιοποιεί και την ακρίβεια και την οικονομία στην περίπτωση της Προηγιασμένης κρατώντας όμως την ουσία της, που είναι ο κατά δύναμιν πνευματικός αγώνας για τη μετοχή μας στο Σώμα του Χριστού: για όσους μπορούν να αγωνιστούν έντονα προσφέρει το «φάρμακο αθανασίας» στην κατά λειτουργική ακρίβεια τελούμενη (απογευματινή) Προηγιασμένη. Για όσους δεν μπορούν να αντέξουν «τον καύσωνα της ημέρας» με την απόλυτη ολοήμερη ασιτία προσφέρει το ίδιο «φάρμακο αθανασίας» στην κατά λειτουργική οικονομία τελουμένη (πρωινή) Προηγιασμένη.

Και στις δύο περιπτώσεις είναι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αυτό θα πρέπει να γίνει απολύτως σαφές από τους πιστούς μας.

Η επιμονή πιστού να κοινωνήσει σε απογευματινή Προηγιασμένη ενώ έχει πάρει το πρωινό του και η ταυτόχρονη αναιτιολόγητη ουσιαστικά άρνησή του να κοινωνήσει το πρωί που προτείνει ο πνευματικός, σύμφωνα με την παράδοση των Αγίων μας, καταδεικνύει σοβαρό πνευματικό πρόβλημα. Το πρόβλημα θα ενταθεί αν ο πνευματικός ενδώσει στην επιμονή του πιστού και του παράσχει την «ευλογία»… Έτσι υπάρχει ο κίνδυνος σιγά-σιγά αυτός ο πιστός να αξιολογεί ως μείζον όχι το γεγονός της παρουσίας του ίδιου του Χριστού στη Θ. Κοινωνία, αλλά το “περιβάλλον” στο οποίο ο Κύριος προσφέρεται. Θα περιφρονήσει έτσι ο πιστός μας το πολύτιμο Δώρο καθ’ εαυτό επιζητώντας πρωτίστως το περιτύλιγμά Του…

Έτσι, με την ψευδαίσθηση ότι επιστρέφουμε δήθεν στην παράδοση, μετατρέπουμε την οικονομία σε… παραοικονομία με ουσιαστική αλλοίωση του φρονήματος των πιστών.

3. Η επιθυμία των πιστών για μετοχή στο Ποτήριο της Ζωής, όπως το ζούσε η αρχαία Εκκλησία σε απογευματινή Προηγιασμένη, είναι μοναδική ποιμαντική ευκαιρία να συνδυαστεί με την προσπάθεια επιστροφής-μύησης στο ασκητικό φρόνημα της αρχαίας Εκκλησίας: η ευχαριστιακή νηστεία, που ασφαλώς δεν σημαίνει μόνο ασιτία, αλλά και σιωπή, φυλακή των αισθήσεων και περισυλλογή του νου όλη την ημέρα, ως αναμονή για τη μετοχή στο Ποτήριο της Ζωής και κατ’ επέκταση συμμετοχής στον πνευματικό αγώνα της Μ. Τεσσαρακοστής.

4. Εμείς ως λειτουργοί, συμμεριζόμενοι τη δυσκολία της ευχαριστιακής νηστείας, οφείλουμε να τηρούμε επακριβώς τη λειτουργική ακρίβεια διευκολύνοντας τους πιστούς μας: η Προηγιασμένη να τελείται αμέσως μετά την «ενάτη», στις 3:00 μμ, και όχι αργά το απόγευμα ή το βράδυ, οπότε η δυσκολία της ασιτίας εξελίσσεται πολύ έντονα για τους νηστεύοντες.

Συμπερασματικά, «ἀποστολικαῖς καὶ πατρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι» (Στ-29) δεν μπορούμε παρά να τηρούμε με σεβασμό την εκκλησιαστική παράδοση στο ζήτημα της ευχαριστιακής νηστείας στην Θ. Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων καλλιεργώντας στους πιστούς μας το ασκητικό φρόνημα της παραδόσεώς μας. Μόνο τότε θα έχουμε αληθή επιστροφή στην παράδοση των Αγίων μας.