Τα «τυχερά» των ιερέων είναι πληγή για την Εκκλησία… Του π. Ηλία Μάκου. Ένα ακανθώδες ζήτημα με πολλές εκδοχές και παρεξηγήσεις και παρερμηνείες μερικές φορές, που συζητούν οι πιστοί και δημόσια και παρασκηνιακά, είναι τα «τυχερά» των ιερέων. Δηλαδή τα χρήματα, που οι πιστοί δίνουν στον παπά, και τα οποία, κατά τη γνώμη μας, δεν πρέπει να τα παίρνει, αφού έχει το μισθό του, ή σε κάποιες περιπτώσεις, ελπίζουμε να μην είναι συχνές, αν και είναι, δυστυχώς, εκείνα, που ζητούνται και μάλιστα επίμονα για κηδείες, τρισάγια, μνημόσυνα, γάμους, βαπτίσεις, αγιασμούς, ευχέλαια κ.λπ. Υπάρχει μια βασική αρχή: Η Εκκλησία δεν είναι «μαγαζί» ή «παραμάγαζο» κανενός, αλλά, για τους Ορθοδόξους, αγιασμένος οίκος του Θεού. Γι’ αυτό μέλημα εμάς των λειτουργών ας είναι να μη μεταλλαχθούμε σ’ ένα άψυχο και τυπικό ιερατείο, που… προσφέρουμε «ακρόαμα» και «θέαμα» με καθαρά ωφελιμιστικά κριτήρια και κίνητρα σε «θαμώνες» και όχι πνευματικούς συνδαιτημόνες. Και που παρέχουμε «υπηρεσίες», θέλοντας και το «φιλοδώρημά» μας! Είναι ένα θέμα με λεπτές αποχρώσεις ή σκληρές αντιθέσεις νοοτροπίας. Ωστόσο όλοι δεν δίνουν το ίδιο εύρος και το ίδιο μήκος και ύψος στους σκοπούς τους. Έτσι τα «τυχερά» σχετίζονται κυρίως με την οπτική, που κάθε κληρικός βλέπει το έργο, που διάλεξε να υπηρετήσει. Ο ένας, με ψυχρότητα, διαλέγει βιοποριστικό επάγγελμα. Ο άλλος το ίδιο έργο το οραματίζεται όχι μονάχα ως διαδικασία βιοπορισμού, αλλά και σαν κοινωνικό λειτούργημα. Το ζητούμενο, κατά τη γνώμη μας, είναι να θησαυρίσει ο ιερέας από αγάπη στο Θεό. Να παγιώσει στη σκέψη του μια σωστή και δημιουργική αντίληψη για την προσφορά του. Να σπάσει το φράγμα των σκοπιμοτήτων και του ατομισμού. Και να ξανοιχθεί σ’ ένα ανυστερόβουλο μόχθο προσφοράς, όπου θα χαράζει πνευματικές κατευθύνσεις. Να μην τον καταβροχθίσει η ρουτίνα και ο επαγγελματισμός. Αυτό είναι και μια προστατευτική ασπίδα για τον ίδιο, αφού πολλά μάτια τον εξετάζουν προσεκτικά. Αν βρουν κάποιο ψεγάδι, κάποιο στραβοπάτημα πάνω του, θα το χρησιμοποιήσουν σε βάρος του. Όταν ο ιερέας είναι αφοσιωμένος στην αποστολή του και όταν συμμορφώνεται προς το θέλημα του Θεού είναι ένας κανόνας κι ένα πρότυπο, που δεν χρειάζεται να μιλάει, αλλά εμπνέει με τη στάση του. Υπάρχουν, βέβαια, και οι απαιτητικές υλικές ανάγκες, είτε του ίδιου είτε της οικογένειάς του, που δεν μπορούν να μείνουν ανικανοποίητες ή δεν καλύπτονται με τον μισθό. Σύμφωνοι… Το σημαντικότερο, όμως, είναι να μην πεινά η ψυχή. Τα υπόλοιπα βρίσκονται τρόποι και διευθετούνται. Και δεν πεινά η ψυχή, όταν φλογίζεται από τη λαχτάρα της διακονίας και της αφοσίωσης και αναβλύζει από αυτή ο ενθουσιασμός και το ρεύμα της θείας ενεργητικότητας. Το ευλαβικό πλησίασμα και η ολόκαρδη παράδοση του ιερέα στην αγκαλιά του Θεού και η έγχυση των αισθημάτων του στον Κύριο, είναι ένα φτερούγισμα στον υπερβατικό κόσμο, που τόσο διαφέρει από τον γήινο ψευτισμένο κόσμο.
Η Αρτοκλασία είναι μια πράξη έκφρασης ευγνωμοσύνης προς το Θεό και, ταυτόχρονα, μια προσευχητική αίτηση, ώστε ο Δημιουργός των ορατών και αοράτων να ελεεί και να δίδει υγεία ψυχής και σώματος στους πιστούς. Κανονικά τελείται κατά τη διάρκεια του Εσπερινού, αλλά, επειδή δεν εκκλησιάζονται αρκετοί το εσπέρας, επικράτησε να τελείται και στον Όρθρο, κυρίως στο τέλος και λίγο πριν τη Θεία Λειτουργία.
Η Αρτοκλασία έχει τις ρίζες της στα χρόνια των Αποστόλων. Γι᾿ αυτό, πέρα από το κρασί και το λάδι που προσφέρουμε, οι άρτοι πρέπει να είναι έξι στον αριθμό, οι πέντε εις ανἀμνηση του θαύματος του Κυρίου στην Έρημο (Κατά Ματθ. ιδ΄ 13-21), που με τα πέντε ψωμιά χόρτασε το πλήθος ολόκληρο που προσήλθε να ακούσει τη διδασκαλία Του. Ο έκτος άρτος προσφέρεται στο ναό. Έτσι, μετά την τέλεση της Αρτοκλασίας, οι πέντε άρτοι τεμαχίζονται και διανέμονται στους πιστούς προς «αγιασμό και ίαση ψυχής και σώματος».
Αυτοί οι άρτοι δεν προσφέρονται για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Δε φέρουν σφραγίδα ως το πρόσφορο, προϋποθέτουν διαφορετική παρασκευή και έχουν πλέον γλυκιά γεύση.
Το κείμενο δημοσιευθηκε στην έντυπη εφημερίδα «Κιβωτός της Ορθοδοξίας»
Μπορούμε να προσφέρουμε άρτους στο ναό οποιαδήποτε χρονική στιγμή. Συνηθίζεται την παραμονή της ονομαστικής εορτής αυτού που τα προσφέρει, όταν γενικά συμβαίνει κάτι ευχάριστο και χαρμόσυνο στη ζωή μας και θέλουμε να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας και δοξολογία μας προς το Θεό, αλλά και άλλοτε, σε κάθε ιδιαίτερη στιγμή της καθημερινότητάς μας, στην απαρχή μιας νέας εργασίας, στο ξεκίνημα μιας νέας επιχείρησης κ.ά.
Όταν προσφέρουμε τους άρτους, γράφουμε και ονόματα υπέρ υγείας, τα οποία ο ιερέας λειτουργός εκφώνως διαβάζει και δέεται υπέρ αυτών και όλων των πιστών. Όχι, όμως, ονόματα κεκοιμημένων. Στην Αρτοκλασία γράφουμε μόνο ονόματα ζώντων, μιας και ο ιερέας εύχεται υπέρ υγείας. Όσα ονόματα κεκοιμημένων θέλουμε να μνημονεύσει ο ιερέας, τα γράφουμε ξεχωριστά, όχι μαζί με την Αρτοκλασία, και τα δίνουμε μαζί με πρόσφορο, όπου εκεί πάλι μπορούμε σε ξεχωριστά χαρτιά να γράψουμε ονόματα υπέρ υγείας και υπέρ αναπαύσεως.
Προσέχουμε τα ονόματα στην Αρτοκλασία (αλλά και στο πρόσφορο πάντα) να ανήκουν σε βαπτισμένους πιστούς, να είναι ορθόδοξα και ελληνικά. Ευανάγνωστα, καθαρογραμμένα και πάντα σε γενική πτώση (π.χ. Δημητρίου, Γεωργίου…), προς καλύτερη και αρτιότερη εξυπηρέτηση και χρήση από τον ιερέα.
Και, ασφαλώς, ας γνωρίζουμε ότι η τέλεση Αρτοκλασίας απλώς και άπαξ του έτους ή, σε άλλες περιπτώσεις, από συνήθεια, όταν εγγίζει η ονομαστική μας εορτή, από μόνη της και χωρίς να συνοδεύεται από τη συμμετοχή του πιστού στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, δε μπορεί να λειτουργήσει «μαγικά» και «μυστηριακά», αν απουσιάζει το ορθόδοξο βίωμα και η ορθοπραξία.
Με ευλάβεια και την συμμετοχή εκατοντάδων πιστών υποδέχθηκε σήμερα Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου 2023, η πόλη της Μεσσήνης, την Ιερά και Θαυματουργό Εικόνα της Παναγίας Βουλκανιωτίσσης, εκ της ομωνύμου Ιεράς Μονής επί του όρους Ιθώμη.
Η Ιερά Εικόνα μεταφέρεται κατ’ έτος στη Μεσσήνη σε ανάμνηση θαύματος που επιτέλεσε η Υπεραγία Θεοτόκος αρχές του 18ου αιώνα, αυτό της διασώσεως της ευρύτερης περιοχής από θανατηφόρο νόσο. Της υποδοχής και της λιτανείας προέστη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κ. Θεόκλητος, απουσιάζοντος του Μητροπολίτου Μεσσηνίας κ. Χρυσοστόμου σε ανειλημμένη υποχρέωση στο εξωτερικό.
Η Ιερά Εικόνα με λιτανευτική πομπή περιήλθε τους κεντρικούς δρόμους της πόλης, οι οποίοι ήταν στρωμένοι με μυρτιές και άνθη καταλήγοντας στο Μετοχιακό Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής, όπου και εναποτέθηκε για οχταήμερο προσκύνημα.
Ο Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων απευθυνόμενος στους πιστούς αναφέρθηκε στην χάρη αλλά και την προστασία της Παναγίας στο ανθρώπινο γένος, τονίζοντας ότι η Υπεραγία Θεοτόκος δεν βρίσκεται στο παράδεισο αλλά στον κόσμο και δίπλα στον κάθε άνθρωπο που την επικαλείται στις δοκιμασίες, αλλά και τις χαρές της ζωής.
Παρέστησαν οι Βουλευτές Μεσσηνίας Ι. Λαμπρόπουλος, Μ. Χρυσομάλλης και Π. Μαντάς, ο Περιφερειάρχης Πελοποννήσου Π. Νίκας, οι Δήμαρχοι Μεσσήνης Γ. Αθανασόπουλος και Καλαμάτας Αθ. Βασιλόπουλος, ο πρ. Περιφερειάρχης και επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας του περιφερειακού συμβουλίου Πελοποννήσου Π. Τατούλης, Αντιπεριφερειάρχες, Αντιδήμαρχοι, Περιφερειακοί και Δημοτικοί Σύμβουλοι, εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας καθώς και άλλων τοπικών Φορέων.
ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ: Η εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού συνδέεται με τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα τόσο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας όσο και του Χριστιανισμού.
Συγχρόνως όμως αναφέρεται στη Σταύρωση και τον Θάνατο του Κυρίου που ουσιαστικά υπήρξε η πρώτη Ύψωση του Τιμίου Σταυρού με σταυρωμένο αυτόν τον Ίδιο τον Ιησού Χριστό. Γι΄ αυτό και η σημερινή ημέρα τιμάται με αυστηρή νηστεία. Εξ άλλου το Ευαγγέλιο που διαβάζεται κατά την Θεία Λειτουργία είναι το ίδιο που διαβάζεται την Μεγάλη Παρασκευή.
Με την καθιέρωση της εορτής της Παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού διαιωνίζεται στο διηνεκές η επαλήθευση του ψαλμικού στίχου: ¨υψωθήσομαι εν τοις έθνεσιν, υψωθήσομαι εν τοις λαοίς¨(ψαλμ. 45,11). Και πράγματι υψώθηκε ο Ιησού διότι σταυρώθηκε σε μέρος υψηλόν και επηρμένον, ώστε να είναι ορατός από όλο το πλήθος των ανθρώπων.
Υψώθηκε ο Χριστός, διότι γνωστοποιήθηκε και κηρύχθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη όχι μόνο η Σταυρωσή Του, αλλά και η Ανάστασή Του διά των μαθητών και Αποστόλων Του.
Υψώθηκε ο Κύριος διότι ύψωσε διά της σταυρικής Του θυσίας την ανθρώπινη φύση στο ύψος της θεώσεως. Αυτή είναι η πρώτη ύψωση του Τιμίου Σταυρού που έγινε μέσα σε θλίψη και οδύνη μεγάλη στο Γολγοθά.
Αλλά διά του Σταυρού ο διάβολος κατατροπώνεται, η αμαρτία λύεται, ο Άδης σκυλεύεται, ο Χριστός ανίσταται, ο θάνατος καταργείται και η ανθρώπινη φύση διά του προσώπου του Ιησού κάθεται πλέον εκ δεξιών του Πατρός και μπορούμε πλέον να λέμε ότι πάσα ευλογία μέσω του Σταυρού προήλθε και προέρχεται στην κτίση.
Επομένως ο Σταυρός είναι η φανέρωσις του Χριστού μέσα στον κόσμο, για τούτο η εκκλησία πανηγυρικά ψάλλει: ¨ιδού γαρ ήλθε διά του Σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω ¨.
Το 326 μ.Χ. όμως ένα χρόνο μετά την Α΄Οικουμενική Σύνοδο η Αγία Ελένη πήγε στα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσει τους Αγίους Τόπους και να ευχαριστήσει τον Θεό για τις νίκες και τις θριαμβευτικές επιτυχίες του υιού της και πρώτου χριστιανού αυτοκράτορα Κωνσταντίνου. Τότε έβγαλε από την αφάνεια τα ιερά προσκυνήματα και έκτισε λαμπρούς ναούς.
Θέλησε να κτίσει λαμπρό ναό στο τόπο του Γολγοθά εκεί που σταυρώθηκε ο Χριστός.
Εκεί όμως πριν από 200 χρόνια ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Αδριανός για να εμποδίσει τους Χριστιανούς να προσκυνούν τον ιερό τόπο είχε χτίσει ειδωλολατρικό ιερό αφιερωμένο στην Αφροδίτη.
Η Αγία Ελένη κατεδάφισε τον ειδωλολατρικό ναό ξεκαθάρισε τον τόπο κι έκτισε έναν χριστιανικό ναό. Αμέσως μετά αναζήτησε τον Τίμιο του Κυρίου Σταυρό και με την βοήθεια του Κυρίου τον βρήκε παραχωμένο μέσα στη γη.
Η Αγία Ελένη ανέσυρε τρεις σταυρούς
Η Αγία Ελένη ανέσυρε τρεις σταυρούς και απορία όλων ήταν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου.
Ο Πατριάρχης Μακάριος έδωσε την λύση: πλησίασε με τους τρεις σταυρούς το φέρετρο μιας νεκρής.
Μόλις ακούμπησε πάνω της το Τίμιο Ξύλο εκείνη ανεστήθη. Έτσι όταν τελείωσε ο Ναός της Αναστάσεως και με κάθε λαμπρότητα έγιναν τα εγκαίνιά του στις 14 Σεπτεμβρίου του 336.
Ο Πατριάρχης επειδή το πλήθος του λαού ήταν πολύ, για να δουν όλοι και να προσκυνήσουν τον Τίμιο του Κυρίου Σταυρό, ανέβηκε στον άμβωνα του ήταν στη μέση του Ναού και ύψωσε το Τίμιο Ξύλο και οι πιστοί προσκυνούσαν κράζοντας:΄Κύριε ελέησον΄.
Από τότε καθιερώθηκε η εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και η εκκλησία στη μέση του Ναού υψώνει τον Σταυρό μέσα σε βασιλικό γιατί ήταν το φυτό που είχε φυτρώσει στο σημείο εκείνο που εκρύπτετο ο Σταυρός.
H δεύτερη Ύψωση
Έχουμε όμως και τρίτη Ύψωση που έγινε το 614 μ.Χ.
Τότε οι Πέρσες κυρίευσαν τα Ιεροσόλυμα και μέσα στα λάφυρα που πήραν άρπαξαν και τον Τίμιο Σταυρό και μαζί Του ως αιχμάλωτο και τον Πατριάρχη Ζαχαρία. Ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος όμως κατόρθωσε να νικήσει τους Πέρσες, απελευθέρωσε τον Πατριάρχη και με τιμές έφερε πίσω τον Τίμιο Σταυρό.
Στις 14 Σεπτεμβρίου του 614 ανηφόρισε με τον Τίμιο Σταυρό προς τον Γολγοθά. Ξαφνικά όμως σταμάτησε, τα πόδια του καρφώθηκαν στη γη και ήταν αδύνατο να προχωρήσει. Τότε ο Πατριάρχης του είπε να βγάλει τα υποδήματά του και το βασιλικό του στέμμα.
Μόλις το έκανε ξεκίνησε και έτσι ανυπόδητος και ταπεινός ανηφόρισε κρατώντας το Τίμιο Ξύλο που το ύψωσε για τρίτη φορά στον άμβωνα του Ναού της Αναστάσεως κι ο λαός με κατάνυξη έψαλε: ΄Σώσον Κύριε τον λαό σου΄.
Σήμερα υψώνοντας τον Σταυρό προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και ψάλλοντας το ΄Κύριε ελέησον΄ομολογούμε ότι ανεβαίνοντας ο Χριστός στον Σταυρό ήθελε να ενώσει τα πέρατα της γης, το πλάτος, το μήκος, το βάθος και το ύψος εν τω σωματί Του ώστε να έχουμε διά Αυτού την προσαγωγή προς τον Πατέρα.
Σύμφωνα με την Ορθόδοξη πίστη και παράδοση, το προζύμι που προορίζεται για την παρασκευή Πρόσφορου ή Λειτουργιάς – όπως τη λέμε – αλλά και ψωμιού, είθισται να φτιάχνεται δύο φορές το χρόνο, κυρίως την ημέρα του Τιμίου Σταυρού ή την Γ΄ Κυριακή των Νηστειών, της Σταυροπροσκυνήσεως.
Προζύμι για Πρόσφορο ή ψωμί χωρίς μαγιά, με βασιλικό του Σταυρού
• 1 ανοξείδωτο σουρωτήρι ή κόσκινο & 1 σέσουλα για το κοσκίνισμα του αλευριού • 1 μπωλ ή λεκανάκι για το ζύμωμα • 1 πετσέτα πολύ καθαρή, για να το σκεπάσουμε • 1 δοχείο που να κλείνει στεγανά, για να το φυλάξουμε
Εκτέλεση
Ανήμερα του Σταυρού, αφού τελειώσει η λειτουργία, παίρνουμε δυο – τρία κλωναράκια βασιλικό από τον ιερέα, τα φέρνουμε στο σπίτι μας και τα βάζουμε σ’ ένα ποτήρι με νερό.
Μαζεύουμε τα μαλλιά μας με ένα μαντήλι, πλένουμε καλά τα χέρια μας και μετά ζεσταίνουμε ελαφρά ένα κρασοπότηρο νερό, προσέχοντας να μην κάψει πολύ, γιατί δεν θα μας «γίνει» το προζύμι. Προζύμι με βασιλικό του Τιμίου Σταυρού για Πρόσφορο ή ψωμί – από «Τα φαγητά της γιαγιάς» Προζύμι με βασιλικό του Τιμίου Σταυρού για Πρόσφορο ή ψωμί – από «Τα φαγητά της γιαγιάς» Σε ένα βαθύ μπωλ, κοσκινίζουμε τα δύο αλεύρια, τα αναμειγνύουμε και ρίχνουμε τόσο χλιαρό νερό, ώστε να φτιάξουμε έναν κάπως αραιό χυλό. Έπειτα πασπαλίζουμε από πάνω με μια κουταλιά αλεύρι. Στη συνέχεια ακουμπάμε πάνω στο χυλό δύο κλαδάκια από το βασιλικό και σταυρώνουμε τρεις φορές, ψάλλοντας το απολυτίκιο και το κοντάκιο του Σταυρού. Έπειτα τοποθετούμε τα κλωνάρια του βασιλικού, σχηματίζοντας έναν Σταυρό, πάνω στο χυλό και τον αφήνουμε ακίνητο και καλά σκεπασμένο, (σε ζεστό μέρος), με μια καθαρή χοντρή πετσέτα, για 24 ώρες. Προζύμι με βασιλικό του Τιμίου Σταυρού για Πρόσφορο ή ψωμί – από «Τα φαγητά της γιαγιάς» Προζύμι με βασιλικό του Τιμίου Σταυρού για Πρόσφορο ή ψωμί – από «Τα φαγητά της γιαγιάς» Την επόμενη μέρα, βγάζουμε το βασιλικό, προσθέτουμε στο μείγμα ένα φλυτζανάκι του καφέ χλιαρό νερό, (όχι καυτό, γιατί θα σκοτώσουμε την καλλιέργειά μας) και αραιώνουμε ανακατεύοντας. Προσθέτουμε λίγο αλεύρι για να κάνουμε πυκνότερο το χυλό και πασπαλίζουμε πάλι με μια κουταλιά αλεύρι από πάνω. Βάζουμε πάνω στο χυλό τα κλαδάκια του βασιλικού που βγάλαμε, και το αφήνουμε σκεπασμένο ξανά για 24 ώρες.
Στη συνέχεια, βγάζουμε το βασιλικό και επαναλαμβάνουμε, τη διαδικασία και τρίτη φορά. Αν όλα έχουν πάει καλά, μετά από 24 ώρες, θα πρέπει ο χυλός μας να έχει πόρους (φυσαλίδες) και να έχει φουσκώσει, σχεδόν να έχει τριπλασιαστεί σε όγκο.
Στη σπάνια περίπτωση που δεν έχει φουσκώσει, ξεκινάμε τη διαδικασία από την αρχή.
Τώρα είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε το προζύμι μας, για να φτιάξουμε τη λειτουργιά, ή και τα ψωμιά μας.
Η διαδικασία αυτή του αραιώματος με νερό και της πρόσθεσης αλευριού ονομάζεται “πιάσιμο” ή “αναπιάσιμο”.
Το προζύμι που φτιάξαμε μπορούμε να το διατηρήσουμε στο ψυγείο για μια εβδομάδα ή στην κατάψυξη για δύο μήνες.
Από τη ζύμη του πρόσφορου ή του ψωμιού που θα φτιάξουμε, μετά από το πρώτο φούσκωμα ή πριν την τοποθετήσουμε στο ταψί, κρατάμε ένα μέρος της για προζύμι, το βάζουμε σε ένα μπολ, σκεπασμένο με το καπάκι του, και το φυλάμε στο ψυγείο.
Όταν θελήσουμε να φτιάξουμε πάλι πρόσφορο ή ψωμί, βγάζουμε το προζύμι απ’ το ψυγείο, προσθέτουμε 2 – 3 χούφτες αλεύρι και αρκετό νερό, ώστε να σχηματιστεί πηχτός χυλός και τον αφήνουμε σε ζεστό μέρος, σκεπασμένο, για μια νύχτα να ενεργοποιηθεί.
Όταν ζυμώσουμε το πρόσφορο ή το ψωμί, κρατάμε πάλι ένα μέρος απ’ τη ζύμη, ώστε να έχουμε ξανά προζύμι όταν το χρειαστούμε.
Ενεργοποιώντας το προζύμι μια φορά την εβδομάδα, μπορούμε να το διατηρήσουμε σχεδόν για πάντα.
Αν δεν ζυμώνουμε τακτικά και προκειμένου να μην χαλάσει το προζύμι μας, φροντίζουμε κάθε εβδομάδα να το ενεργοποιούμε, δηλαδή ρίχνουμε και ανακατεύουμε μέσα στο προζύμι 1 – 2 φλυτζανάκια του καφέ χλιαρό νερό και 2 – 3 κουταλιές τις σούπας αλεύρι.
Συνταγή για Πρόσφορο (Λειτουργιά), συνταγή για ψωμί χωριάτικο ή δες την βασική συνταγή για ψωμί.
— Προζύμι του Σταυρού μπορούμε να φτιάξουμε όποτε θέλουμε, αλλά η παράδοση θέλει να το φτιάχνουμε ανήμερα στις 14 Σεπτεμβρίου, την ημέρα της εορτής του.
— Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, για να «αναπιάσουνε» προζύμι για το Πρόσφορο ή το ψωμί, βυθίζουν για λίγο τον βασιλικό, που έχουν πάρει από την εκκλησία την ημέρα του Σταυρού, σε ένα κρασοπότηρο με νερό. Στη συνέχεια βγάζουν το βασιλικό από το ποτήρι, ζεσταίνουν λίγο αυτό το νερό, και συνεχίζουν όπως παραπάνω, μόνο που δεν βάζουν τον βασιλικό μέσα στο χυλό.
— Αν δεν έχουμε βασιλικό, μπορούμε να αναπιάσουμε προζύμι ρίχνοντας στο χυλό μια κουταλιά Αγιασμό.
— Σε κάποιες περιοχές του τόπου μας, οι νοικοκυρές χρησιμοποιούν λουλούδια από τον Επιτάφιο ή προετοιμάζουν το προζύμι μόλις χτυπήσουν οι καμπάνες για τον Όρθρο των Χριστουγέννων.
— Εναλλακτικά, μπορούμε να κάνουμε προζύμι από σίκαλη αντικαθιστώντας το σιταρένιο αλεύρι, με αλεύρι από σίκαλη.
Του Σταυρού: Η Α’ και Β’ Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού. Νηστεύουμε πάντα χωρίς λάδι, εκτός εάν η ημερομηνία αυτή πέσει Σάββατο ή Κυριακή, οπότε και τρώμε το λάδι.
Επίσης, την ημέρα αυτή δεν τρώμε ποτέ ούτε τα θαλασσινά τρόφιμα χωρίς αίμα. Η Α’ Ύψωσις: Μετά το πέρας της Α’ Οικουμενικής Συνόδου (318 μ.Χ.), ο Άγιος Κωνσταντίνος ανέθεσε στον Επίσκοπο Ιεροσολύμων Μακάριο να ερευνήσει εντατικά για να βρει τον Τάφο και τον Τίμιο Σταυρό του Κυρίου, διότι έπειτα από τόσα χρόνια οι Χριστιανοί δεν γνώριζαν τίποτα για το πού μπορεί να βρίσκονται. Του έστειλε μάλιστα και αρκετά χρήματα για την Έρευνα.
Μετά από λίγο καιρό όμως η Αγία Ελένη είδε Όραμα εκ Θεού, με το Οποίο την Πρόσταζε να πάει αυτοπροσώπως στους Αγίους Τόπους για να βρει τον Τίμιο Σταυρό. Αφού πήρε την συγκατάθεση του υιού της, αναχώρησε με μεγάλη συνοδεία.
Όταν έφτασε εκεί η Αγία, άρχισε αμέσως να ερευνά για να βρει τον Πανάγιο Τάφο και τον Ζωοποιό Σταυρό. Έπειτα από πολλές προσπάθειες και προσευχές της Αγίας, του Επισκόπου Μακαρίου, των Αρχιερέων και του λαού, ο Θεός αποκάλυψε ότι ο Πανάγιος Τάφος και ο Τίμιος Σταυρός βρίσκονται κάτω από τον ειδωλολατρικό ναό της Αφροδίτης, εκεί όπου είναι και ο Τόπος ο λεγόμενος Γολγοθάς.
Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι στο Άγιο Αυτό Σημείο, έπειτα από τον Καιρό Εκείνο της Σταυρώσεως, είχε βλαστήσει ένα αρωματικό φυτό το οποίο αργότερα ονομάστηκε «Βασιλικός», αφού όπως αποδείχθηκε κάτω από τον Τόπο που αναβλάστανε, υπήρχε Θαμμένος ο Τίμιος Σταυρός του «Βασιλέως των βασιλέων».
Κατά καιρούς μάλιστα οι ειδωλολάτρες (οι οποίοι είχαν εκεί το ναό και το άγαλμα της Αφροδίτης) κατέστρεφαν τον Βασιλικό, αλλά εκείνος όμως Θαυματουργικώς βλάστανε και πάλι!
Τότε η Αγία Ελένη συγκεντρώνοντας πλήθος τεχνιτών και εργατών, διέταξε να γκρεμίσουν εκ θεμελίων τον ακάθαρτο ναό και να ρίξουν το χώμα μακριά. Σκάβοντας εκεί βρήκαν τρεις σταυρούς, ενώ σχετικά κοντά σε αυτούς ανακάλυψαν και τον Πανάγιο Τάφο του Κυρίου.
Όταν δε έσκαψαν παρακάτω βρήκαν και τα Καρφιά με τα οποία Καρφώθηκε ο Κύριος, τα οποία άστραπταν και έλαμπαν, σε αντίθεση με τα καρφιά των ληστών που ήταν μαύρα και σκουριασμένα.
Η Αγία Ελένη αν και χάρηκε που ο Θεός Εισάκουσε τις προσευχές τους, από την άλλη ήταν λυπημένη διότι δεν γνώριζε ποιος τελικά ήταν ο Σταυρός του Κυρίου. Ο Επίσκοπος Μακάριος όμως την καθησύχαζε, λέγοντας ότι ο Θεός θα φανερώσει τελικά τον Τίμιο Σταυρό.
Και πράγματι το Θαύμα δεν άργησε να γίνει. Μία νεκρή γυναίκα χήρα, η οποία ήταν πολύ ευσεβής, αποτέλεσε τη λύση του μυστηρίου. Κατόπιν Θείας Υποδείξεως, ακούμπησαν επάνω της έναν-έναν και τους τρεις σταυρούς.
Με τους πρώτους δύο δεν υπήρξε καμία μεταβολή. Μόλις όμως άγγιξε ο τρίτος το σώμα της, εκείνη αμέσως αναστήθηκε, σηκώθηκε επάνω και δόξαζε τον Θεό!
Μετά από αυτό το Θαύμα, οι Χριστιανοί ήθελαν να δουν από κοντά και να προσκυνήσουν τον Σταυρό του Κυρίου μας, κάτι που λόγω της ύπαρξης μεγάλου πλήθους ήταν εντελώς αδύνατο.
Για τον λόγο αυτό ο Επίσκοπος Μακάριος, Ύψωσε το 326 μ.Χ. τον Τίμιο Σταυρό στο Ιερό Σημείο του Γολγοθά, έτσι ώστε να μπορούν να τον βλέπουν και να τον προσκυνούν οι Χριστιανοί από οποιοδήποτε σημείο.
Να αναφέρουμε εδώ ότι το μήκος του Σταυρού του Κυρίου μας κάθετα, ήταν 4,50 μέτρα περίπου, ενώ οριζόντια το πλάτος του ήταν 2,40 μέτρα περίπου. Κατά δε τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, το πάχος του ορθού και του πλαγίου Ξύλου του Σταυρού, ήταν μία σπιθαμή (δηλαδή 18 εκατοστά περίπου).
Η Β’ Ύψωσις: Τριακόσια χρόνια περίπου μετά από αυτό το Γεγονός, το 614 μ.Χ., οι Πέρσες λεηλάτησαν την Παλαιστίνη και απήγαγαν τον Τίμιο Σταυρό. Εκείνος όμως μάλλον τους κατέκτησε, διότι Φώτισε τις ψυχές τους και τους οδήγησε στην κατάργηση της «λατρείας του πυρός».
Και φτάνουμε στο 628 μ.Χ., όταν ο βασιλιάς Ηράκλειος είχε ήδη ξεκινήσει εκστρατεία από την Κωνσταντινούπολη εναντίον των Περσών, για να επαναφέρει στους Χριστιανούς το Ζωηφόρο Ξύλο.
Και αφού ανεδείχθη νικητής, επανήλθε θριαμβευτής στην Πόλη όπου και Ύψωσε στις 14 Σεπτεμβρίου του 628 μ.Χ. τον Τίμιο Σταυρό στη Μεγάλη Εκκλησία (δηλαδή στην Αγία Σοφία), ενώπιον του επευφημούντος λαού της Κωνσταντινουπόλεως.
Για την Ανάμνηση λοιπόν της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού νηστεύουμε σήμερα, επειδή ο Σταυρός είναι Ανάμνηση του Πάθους του Χριστού.
Διότι όπως ο κάθε άνθρωπος που κάνει την ανακομιδή (εκταφή) των λειψάνων ενός συγγενή του (για παράδειγμα του πατέρα του, της μητέρας του και άλλων), λυπάται ενθυμούμενος το πρόσωπο αυτό, έτσι και εμείς οι Χριστιανοί βλέποντες τον Σταυρό και αναλογιζόμενοι ότι ο Χριστός Σταυρώθηκε για εμάς τους αμαρτωλούς και ως Άνθρωπος Έπαθε, ταπεινωνόμαστε και δείχνουμε Συντριβή καρδιάς νηστεύοντες.
Οι μεν Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, επισημαίνουν ότι «η Εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού είναι Ισότιμη με την Μεγάλη Παρασκευή», αφού και τις δύο αυτές Ημέρες τιμούμε εξίσου τα Πάθη και την Σταύρωση του Κυρίου.
Ιερά Μητρόπολη Αργολίδος: Με μεγάλη λαμπρότητα εορτάστηκε η μνήμη των Αγίων μαρτύρων Αδριανού και Ναταλίας στον ομώνυμο Ιερό Ναό στο Δρέπανο Ναυπλίας. Την παραμονή της εορτής, Παρασκευή 25 Αυγούστου 2023, τελέστηκε πανηγυρικός εσπερινός, ιερουργούντος του αρχιμανδρίτη Χρυσοστόμου Παπουλέση. Ο Ιερός Ναός των Αγίων Αδριανού και Ναταλίας είναι χτισμένος, βάσει μαρτυριών καθώς και από τις ημερομηνίες σε κάποιες παλιές εικόνες, προ του 1830. Μάλιστα, λέγεται πως υπήρχε εκεί άλλος ναός, μικρός, και οι κάτοικοι της περιοχής τον γκρέμισαν, για να φτιάξουν τον σημερινό μεγαλοπρεπή ναό. Ο εφημέριος του ναού π. Ιωάννης Μπαβέλας ευχαρίστησε τους Ιερείς και όλο το κόσμο για την παρουσία τους στην εορτή των Αγίων. Ακολούθησε λιτάνευση της Ιερής εικόνας των Αγίων πέριξ του χωριού προς ευλογία των κατοίκων και των επισκεπτών. Στις 25 και 26 Αυγούστου το πανέμορφο Δρέπανο σε περιμένει στο φημισμένο του πανηγύρι προς τιμήν των πολιούχων αγίων Αδριανού και Ναταλίας. Θρησκευτική κατάνυξη και παραδοσιακό γλέντι «παντρεύονται» με αρμονικό τρόπο στην κεντρική πλατεία του χωριού. Στο γραφικό χωριό Δρέπανο με τις όμορφες παραδοσιακές ταβέρνες του, κάθε χρόνο στις 25 και 26 Αυγούστου οι πολιούχοι του χωριού, Άγιοι Αδριανός και Ναταλία γιορτάζονται με πανηγυρικό τρόπο. Το χωριό σημαιοστολίζεται και φωταγωγείται, καλωσορίζοντας χιλιάδες πιστούς, που έρχονται για προσκύνημα στη μεγάλη εκκλησία των αγίων στην κεντρική πλατεία, με το περίφημο καθολικών επιρροών τέμπλο να κοσμεί το εσωτερικό της. Την παραμονή της γιορτής, μετά τη λιτάνευση της εικόνας, πραγματοποιείται η μεγαλύτερη πανήγυρης του Νομού. Στην κεντρική πλατεία στήνεται ένα μεγάλο λαϊκό γλέντι με ζωντανή μουσική και άφθονο χορό. Έλα να ζήσεις από κοντά μαζί με χιλιάδες κόσμου το μοναδικό γλέντι. Θα γευτείς ντόπια γουρουνοπούλα με συνοδεία δροσερής μπύρας κι αναψυκτικών. Παράλληλα γύρω απ’ την εκκλησία πάγκοι με παιχνίδια και προϊόντα θα τραβούν το ενδιαφέρον μικρών και μεγάλων. Δείτε φωτογραφίες και βίντεο
Ανήμερα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6 Αυγούστου) οι πιστοί προσφέρουν τα πρώτα σταφύλια από το αμπέλι τους, για να τα ευλογήσει ο ιερέας στο τέλος της λειτουργίας. Μια αγαπημένη συνήθεια βαθύτατα θεολογική και λαογραφική που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Το ερώτημα ασφαλώς είναι γιατί τελικά τα σταφύλια ευλογούνται κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως. Σύμφωνα με τον Επίκουρο Καθηγητή του Α.Π.Θ., Παναγιώτη Ι. Σκαλτσή, σε σχετικά παλαιό λειτουργικό τυπικό, αυτό των Κασούλων (12 αι.), σημειώνεται ότι η ευλογία των σταφυλιών, γινόταν από τον ιερέα το Δεκαπενταύγουστο, μετά τη θεία Λειτουργία. Κάτι ανάλογο γινόταν, όπως είδαμε, και στην Κωνσταντινούπολη, όπου το Δεκαπενταύγουστο ο Πατριάρχης ευλογούσε τα σταφύλια στο ναό των Βλαχερνών, παρουσία του αυτοκράτορα. Οι περισσότερες πάντως πηγές συνδέουν την ευλογία των σταφυλιών με τη Μεταμόρφωση. Η Τυπική Διάταξη Νείλου Ιερομονάχου, του 13ου αι., σημειώνει ότι «εν αυτή δε τη εορτή καταλύομεν σταφυλάς, καθώς το της εκκλησίας διέξεισι τυπικόν». Παράδοση των Πατέρων θεωρεί και το Τυπικό του Αγίου Σάββα την ευλογία των σταφυλιών κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως.Την ίδια ακριβώς είδηση έχει και το Τυπικό του Ρήγα, το οποίο όμως προσδιορίζει ακριβώς και το σημείο της Λειτουργίας, όπου γίνεται η ευλογία αυτή: «Μετά δε την οπισθάμβωνον ευχήν, ψάλλομεν το απολυτίκιον της εορτής και το κοντάκιον και ο ιερεύς του Κυρίου δεηθώμεν και ευλογεί δια της τεταγμένης ευχής τας παρατεθειμένας προ της εικόνος του Χριστού σταφυλάς».Σχετική είναι και η ευχή για την ευλογία των σταφυλιών που διαβάζει ο ιερέας: “Εὐλόγησον, Κύριε, τὸν καρπὸν τοῦτον τῆς ἀμπέλου τὸν νέον, ὃν διὰ τῆς τοῦ ἀέρος εὐκρασίας, καὶ τῶν σταγόνων τῆς βροχῆς, καὶ τῆς τῶν καιρῶν γαλήνης εἰς ταύτην τὴν ὡριμοτάτην στάσιν ἐλθεῖν ηὐδόκησας, ἵνα ᾖ ἐν ἡμῖν τοῖς ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου μεταλαμβάνουσιν εἰς εὐφροσύνην, καὶ τοῖς προσενέγκασι δῶρον εἰς ἐξιλασμὸν ἁμαρτιῶν, διὰ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἁγίου Σώματος καὶ Αἵματος τοῦ Χριστοῦ σου· μεθ᾿ οὗ εὐλογητὸς εἶ, σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.Ἀμήν”. Ένα πολύ κατατοπιστικό άρθρο για το θέμα αυτό, με τίτλο «Αντίδωρο με ένα τσαμπί σταφύλι» έχει γράψει ο Βασίλειος Χάδος στην “Πεμπτουσία”: Η εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ξεχωρίζει μέσα στο Δεκαπενταύγουστο εξαιτίας του δεσποτικού χαρακτήρα της και της θρησκευτικής λαογραφίας της. Οι εκκλησιαστικές εορτές επιδρούν στο λαϊκό πολιτισμό ως τρόπος και συνέχεια της λειτουργικής ζωής στο καθημερινό βίωμα των απλών ανθρώπων της γεωργικό κτηνοτροφίας. Παρατηρούμε ότι κατ’ αυτή την ημέρα στις Εκκλησίες ευλογούνται τα σταφύλια. Πρόκειται για το αρχαιοελληνικό έθιμο των «απαρχών» που νοηματοδοτήθηκε από την Εκκλησία. Οι «απαρχές» (από + αρχή), συνεχίζονται ακόμα και σήμερα, με την προσφορά των πρώτων σταφυλιών, του άρτου απ’το πρώτο στάρι… την ευλογία του τύρου το Πάσχα, σε άλλους δε τόπους προσφέρουν στο ναό το πρώτο λάδι της χρονιάς, ως ευχαριστήρια αλλά και ευχετήρια προσφορά του ανθρώπου στο Θεό. Στην Αγιά Κυδωνίας συνηθίζουν να πηγαίνουν τα σταφύλια αποβραδίς, να μένουν όλη τη νύχτα στο ναό και το πρωί να ευλογούνται και να μοιράζονται. Στον Κρουσώνα «την ημέρα του Χριστού πάμε απ’τα αμπέλια και κόβουμε σταφύλια και τα φέρνουμε στην εκκλησία μαζί με βασιλικούς και τα ευλογάει ο παπάς. Στο τέλος παίρνουμε αντίδωρο, ένα τσαμπί σταφύλι κι ένα βασιλικό. Τρως μερικές ρώγες και τ’άλλο το ρίχνεις στο βαρέλι για το καλό» (Αικατερινίδης 2005:35). Ήταν συνήθεια αυτά τα σταφύλια των απαρχών να τα βάζουν στα κρασοβάρελα για να έχει την ευλογία της εκκλησίας και το κρασί. Όσον αφορά τη λειτουργική τάξη της ευλογίας της αμπέλου ο Παν. Σκαλτσής θα σημειώσει τα εξής: «η Εκκλησία κατά παλαιά συνήθεια ευλογούσε πάντοτε τον τρύγο και τα σταφύλια, όπως ακριβώς έκανε και με τις άλλες απαρχές και τα πρωτογεννήματα. Υπάρχει μάλιστα και κανόνας που επιβάλλει την ευλογία του σίτου και της σταφύλης, πριν αυτά αναλωθούν από τους πιστούς. Συνέχεια αυτής της παράδοσης είναι ακριβώς και η ευλογία των σταφυλιών κατά την 6η Αυγούστου, εορτή της Μεταμορφώσεως. Διασώζεται μάλιστα και ειδική ευχή, η οποία στα χειρόγραφα μαρτυρείται από το 10ο αιώνα, με διάφορους τίτλους, όπως «Ευχή του σταφυλιού», «Ευχή εις μετάληψιν σταφυλης», «Ευχή επί σταφυλής και πάσης οπώρας», «Ευλογία αμπέλου και σταφυλής».
Η λαογραφία της ημέρας δεν εξαντλείται στην ευλογία των σταφυλιών ή των σύκων. Είναι μέρα χαρούμενη, γράφει ο λαογράφος μας Δημήτριος Λουκάτος («Τα καλοκαιρινά»), που επιτρέπει και τη διακοπή της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου, με ψάρι και σκορδαλιά. […] Από παρετυμολογία (αλλά και κυριολεξία) προς το Σωτήρα, ο λαός έφτιαξε τη λέξη «σωτηρεύω», δηλ. σώζω ή συντηρώ και, είτε εφαρμόζει πρακτικές θεραπευτικές ενέργειες (μαζεύει βότανα, εκκλησιάζει τους αρρώστους του), είτε φροντίζει να εξασφαλίσει τα ρούχα του για το χειμώνα που πλησιάζει. Άλλοι στη Μικρασία περπατούσαν σε παραθαλάσσια μέρη, τρύπωναν στην άμμο και επέστρεφαν μετά από ώρες στο χωριό «μεταμορφωμένοι». Επίσης δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος είναι αφιερωμένοι ναοί των μεγαλύτερων και επιβλητικότερων ελληνικών φρουρίων, γεγονός που δείχνει την σημασία, θρησκευτική και εθνικά αναγεννητική, που ο λαός μας ανέκαθεν έδινε στην μεγάλη αυτή εορτή. Επίσης οι εκκλησιές και τα μοναστήρια που τιμώνται στη Θεία Μεταμόρφωση χτίζονται σε ψηλώματα, γιατί η παρουσία του Χριστού, την ημέρα αυτή, είναι «ηλιακή».
Είναι σαφές ότι στον πολιτισμό που πηγάζει από τον ορθόδοξο τρόπο ζωής τα υλικά αγαθά αναφέρονται στη Ποιητή και Κτίστη των απάντων. Ο πιστός άνθρωπος της υπαίθρου προσκομίζοντας για ευλογία τις απαρχές των καρπών και των γεννημάτων του, αναθέτει ουσιαστικά την ελπίδα της επιβίωσής του στον Θεό. Το ορθόδοξο εορτολόγιο σοφά κατανεμημένο μέσα στο έτος γίνεται αφορμή εορτής και σχόλης και αφορμή κοινωνικών και βιοτικών βιωμάτων. Το γεγονός ότι σήμερα δεν αργούμε ούτε τις Κυριακές μήπως είναι αποτέλεσμα ενός ανεόρταστου τρόπου ζωής;
Καλό μήνα και καλή Παναγιά!!! – Πότε νηστεύουμε, λάδι, κρέας, ψάρι, κρασί τον Αύγουστο Ορθοδοξία Αύγουστος 2023 – Ημερολόγιο για την νηστεία Τρίτη 1 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Τετάρτη 2 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Πέμπτη 3 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Παρασκευή 4 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Σάββατο 5 Αυγούστου 2023 – Νηστεία – Επιτρέπεται το λάδι και ο οίνος Κυριακή 6 Αυγούστου 2023 – Νηστεία – Επιτρέπεται το ψάρι Δευτέρα 7 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Τρίτη 8 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Τετάρτη 9 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Πέμπτη 10 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Παρασκευή 11 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Σάββατο 12 Αυγούστου 2023 – Νηστεία – Επιτρέπεται το λάδι και ο οίνος Κυριακή 13 Αυγούστου 2023 – Νηστεία – Επιτρέπεται το λάδι και ο οίνος Δευτέρα 14 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Τρίτη 15 Αυγούστου 2023 – Νηστεία – Επιτρέπεται το ψάρι Τετάρτη 16 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Πέμπτη 17 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Παρασκευή 18 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Σάββατο 19 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Κυριακή 20 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Δευτέρα 21 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Τρίτη 22 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Τετάρτη 23 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Πέμπτη 24 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Παρασκευή 25 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Σάββατο 26 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Κυριακή 27 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Δευτέρα 28 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές Τρίτη 29 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Τετάρτη 30 Αυγούστου 2023 – Νηστεία Πέμπτη 31 Αυγούστου 2023 – Επιτρέπονται όλες οι τροφές
Orthodoxia.Online 